Anoreksiya nervoza

Anoreksiya Nervoza ve Yeme Bozuklukları Nedir?

Anoreksiya Nervoza, özellikle genç kızlarda kültür değişimine bağlı olarak gelişen, sağlıksız vücut ağırlığına ulaşma arzusu ve ciddi psikolojik faktörlerle tetiklenen bir hastalıktır. Günümüzde bireyler, bilinçsizce yapılan sağlıksız diyetler sonucunda tedavisi güç sorunlarla karşılaşmaktadır. Yapılan araştırmalar, ergenlik çağındaki erkeklerin 1/3’ünün, kızların ise 1/2’sinin kendilerini şişman bulduğunu göstermektedir.

Kilo verme konusundaki bu aşırı tutum, bireyleri sağlıkla bağdaşmayan kısıtlı enerji diyetlerine yöneltmektedir. Bu durumun en belirgin sonucu ise yeme davranış bozuklukları olarak karşımıza çıkar. Bu hastalıkların temelinde ciddi bir algı bozukluğu yatar ve tedavi gecikirse ağır beslenme yetersizlikleri oluşur. Önemli bir detay olarak; bu bozukluklarda iştah kaybı kesinlikle yoktur, sorun yeme eyleminin reddedilmesidir.

Anoreksiya Nervoza (AN) Tanımı ve Yaygınlığı

İlk kez 1689 yılında Richard Maton tarafından tanımlanan Anoreksiya Nervoza; biyolojik, psikolojik ve sosyo-kültürel etkenlerin birleşimiyle oluşur. Hastalık, aşırı zayıflığa rağmen şişmanlama korkusu, beden imgesinde bozukluk ve normal ağırlığın en az %25'ini kaybetme ile karakterizedir.

Hastalığın Psikolojik ve Fiziksel Belirtileri

Klasik psikanalitik teoriye göre hastalığın kökeni çocukluk dönemine ve anne-çocuk ilişkisine kadar uzanabilir. Kadın cinselliğinin reddi, özgüven eksikliği ve ebeveyn kaybı gibi faktörler tetikleyici olabilir. Klinik tablo hem psikolojik hem de fiziksel ağır semptomlar içerir.

Psikolojik ve Fiziksel Bulgular

• Psikolojik: Karamsarlık, alınganlık, cinsel istek azlığı, uyku düzensizliği ve depresyon.
• Fiziksel: Deri kuruluğu, saç dökülmesi, tırnak kırılması, kabızlık, düşük tansiyon ve kemik erimesi.
• Hormonal: Adetten kesilme (amenore) ve büyümede duraklama.

Anoreksiya Nervozalı Bireylerin Davranış Biçimleri

Bu bireyler genellikle karbonhidratları tamamen terk ederek sadece su içeriği yüksek, düşük enerjili besinleri tüketirler. Kendi vücutlarını kontrol edebilme hissi onlara haz verir. Hastalığın ilerleyen safhalarında şu davranışlar gözlemlenir:

• Aç olduklarını inkar ederler ve yemeği reddederler.
• Yemek tarifleri ve enerji değerleri konusunda uzmanlaşırlar ancak kendileri yemezler.
• Laksatif ve diüretik (idrar söktürücü) ilaçlar kullanarak kilo kaybını hızlandırmaya çalışırlar.
• Tartı öncesi fazla sıvı alarak veya kıyafet altına ağırlık saklayarak çevrelerini yanıltırlar.
• Aşırı ve ağır egzersizler yaparlar.

Bulimia Nervoza: Gizli Yeme Bozukluğu

Bulimia Nervoza, Anoreksiya'dan farklı olarak gizli yeme atakları ve ardından gelen pişmanlık ile karakterizedir. Bulimia Nervozalı kişilerde şu özellikler öne çıkar:

1. Gizlice yemek yer ve ardından kusarak yediklerini dışarı atarlar.
2. Vücut ağırlıkları çok sık değişkenlik gösterir.
3. Kusma sırasında oluşan asit nedeniyle diş mineleri ciddi zarar görür.
4. Kulak altındaki paratroid bezlerinde şişkinlik oluşur.
5. Çoğunlukla alkol ve ilaç bağımlılığı eşlik edebilir.

Tedavi Süreci ve Yaklaşım Stratejileri

Yeme bozukluklarının tedavisi; Psikiyatrist, Diyetisyen ve Hemşireden oluşan multidisipliner bir ekip tarafından yürütülmelidir. Tedavinin temel amacı, normal yemek yeme alışkanlığının kazandırılması ve fiziksel komplikasyonların giderilmesidir.

Tedavi Yöntemleri Şunlardır:

• Yatak istirahatı ve gerekirse damar içi/tüple beslenme.
• Bireysel psikoterapi ve davranış değişikliği tedavisi.
• Detaylı diyet eğitimi ve dengeli beslenme programı.
• Vücut ağırlığının haftada 2 kez, aynı koşullarda ve hastanın haberi olmadan ölçülmesi.

Ne Yapmalı? Eğer bir beslenme bozukluğu şüphesi varsa, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Tedavi süreci birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilen uzun soluklu bir yoldur. Ergen bireylerin, olumsuz vücut imajı geliştirmemesi için bir beslenme uzmanı kontrolünde sağlıklı hedefler belirlemesi, bu hastalıkların önlenmesinde en kritik adımdır.