ADOLESANLARIN (ERGENLERİN) BESİN SEÇİMLERİ ve VEJETARYENİZME YÖNELİŞ

Adolesan Dönemde Vejetaryenlik ve Beslenme Alışkanlıkları

Adolesan dönem (ergenlik), bireylerin yeni fikirleri deneyimlediği ve beslenme alışkanlıklarının önemli ölçüde şekillendiği bir süreçtir. Bu dönemde gençler; bağımsızlık ifadesi, kimlik arayışı, beden imgesi kaygıları veya sosyal baskılara karşı bir duruş sergilemek amacıyla vejetaryenlik, veganlık veya bilinçsiz zayıflama diyetleri gibi özel beslenme modellerine yönelebilmektedir. Bu tercihler, bireyin besinlere yönelik güçlü inançlar geliştirmesinin veya besin fadizmine olan ilgisinin bir yansıması olarak ortaya çıkabilir.

Genç bireyleri vejetaryenizme yönelten unsurlar arasında sosyal ve çevresel farkındalığın artması, dini yönelimler, hayvan hakları duyarlılığı ve ekolojik kaygılar ön plandadır. Ayrıca, kişisel sağlık konularına duyulan ilgi, vücut ağırlığını kontrol etme isteği ve medya organlarındaki (internet siteleri, magazinler, yemek kitapları) içerikler bu süreci hızlandırmaktadır. Araştırmalar, kısıtlı vejetaryen diyetleri benimseyen adolesanların genellikle yüksek sosyoekonomik düzeydeki kız öğrenciler olduğunu ve bu tercihin temelinde hayvanları koruma içgüdüsünün yattığını göstermektedir.

Yeme Davranışı Bozuklukları ve Vejetaryenlik İlişkisi

Bazı çalışmalarda, yarı-vejetaryen (semi-vejetaryen) beslenme tarzının vücut ağırlığını kontrol etme amacıyla bir basamak olarak kullanıldığı görülmektedir. Adolesanlarda vejetaryenlik, zaman zaman anoreksiya nervoza veya diğer yeme davranışı bozuklukları ile eş zamanlı olarak gözlemlenebilir. Özellikle kız adolesanların, besin tüketimlerini kontrol altında tutmak için vejetaryen olmayan akranlarına kıyasla daha fazla diyet hapı, laksatif kullanımı ve kusma gibi riskli davranışlara eğilimli oldukları bildirilmiştir.

Eldeki bilimsel veriler, vejetaryen diyetlerin doğrudan bir yeme bozukluğuna yol açmadığını, ancak mevcut olan bir yeme davranışı bozukluğunu kamufle etmek amacıyla kullanılabildiğini kanıtlamaktadır. Benzer davranış modelleri, daha az sıklıkta olsa da erkek adolesan vejetaryenlerde de gözlemlenebilmektedir. Bu nedenle, ergenlik dönemindeki beslenme tercihlerinin psikolojik arka planının dikkatle takip edilmesi önem arz etmektedir.

Vejetaryen Beslenmenin Sağlık Üzerindeki Avantaj ve Dezavantajları

Batı toplumlarında vejetaryen kızların, vejetaryen olmayan yaşıtlarına göre menarşa (ilk adet kanaması) biraz daha geç girdiği gözlemlenmiştir. Menarşın gecikmesi sağlık açısından bir dezavantaj oluşturmamakla birlikte, ilerleyen yaşlarda meme kanseri ve obezite riskinin daha düşük olmasıyla ilişkilendirilmektedir. Vejetaryen diyetlerin adolesanlar için en büyük avantajı; posa, folat, A vitamini ve C vitamini alımlarının yüksek olmasıdır.

Buna karşın, hayvansal kaynaklı (biyoyararlanımı yüksek) proteinlerin tüketilmemesi bazı riskleri beraberinde getirir. Vejetaryen adolesanlar; demir, kalsiyum, B12 vitamini ve çinko yetersizliği riski altındadır. Bu bireylerin genel beslenme düzeninde daha fazla meyve ve sebze tükettikleri; tatlı, fast food ve aşırı tuzlu atıştırmalıklardan ise uzak durdukları saptanmıştır.

Kritik Besin Öğeleri ve Bitkisel Kaynaklar

Adolesan vejetaryenler için beslenme planlamasında kilit rol oynayan öğeler; kalsiyum, D vitamini, demir, çinko ve B12 vitaminidir. Beslenme yetersizliği yaşamamak adına, tüketilmeyen hayvansal gıdaların yerine mutlaka bitkisel muadilleri konulmalıdır.

Tüketilmesi önerilen bitkisel kaynaklar şunlardır:

• Kurubaklagiller: Yeşil mercimek, kuru fasulye vb.
• Sebzeler: Karnabahar, tere, brüksel lahanası, şalgam, kale, hardal yaprakları, Çin lahanası (bok choy), brokoli, şalgam yaprakları.
• Yağlı Tohumlar: Badem ve ceviz.
• Koyu Yeşil Yapraklı Sebzeler: Ispanak ve pazı.
• Soya Ürünleri: Tofu, natto, miso.

Uzman Önerileri ve Takip Süreci

Vejetaryen beslenme tarzını benimseyen gençlerin sağlıklarını korumaları için belirli periyotlarla profesyonel destek almaları gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda dikkat edilmesi gereken temel uygulama adımları yer almaktadır:

Sonuç olarak, beslenme yetersizliği açısından en büyük risk, tüketilmeyen besinlerin yerine doğru muadillerini koymayan bireylerde görülmektedir. Bilinçli bir planlama ile adolesan dönemde vejetaryen beslenme sağlıklı bir şekilde sürdürülebilir.