Adler-Bireysel Psikoloji'nin Kişilik Gelişimine Bakışı-Kişilik Türleri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Alfred Adler’in Kişilik Kuramı ve Temel Yaklaşımları
Alfred Adler, Sigmund Freud'un ileri sürdüğü id ve süperego çatışmasına dayalı kişilik kavramına karşı çıkarak psikoloji dünyasında devrim niteliğinde bir yaklaşım geliştirmiştir. Adler’e göre kişilik; aşağılık ve üstünlük duyguları, bireysel yaşam biçimi ve belirlenen amaçlar doğrultusunda şekillenir. İnsanı, kendi algı ve eylemlerini biçimlendirmede doğuştan yetenekli bir varlık olarak gören bu kuram, kişilik gelişiminde özellikle aile yapısı ve yaşamın ilk beş yılının kritik önemini vurgular.
Kişiliğin Sosyal ve Bilinçli Yapısı
Adler, kişiliğin merkezini bilinç olarak tanımlar ve insanı bilinçli bir varlık olarak kabul eder. Kişilik, bireyin hem kendisine hem de topluma karşı geliştirdiği tutumların bir ürünü olarak gelişim gösterir. Bu yapı; toplumsal kurumlar, gelenekler, yasalar, anne-baba tutumları ve kardeşler arası ilişkiler gibi pek çok sosyal faktörden etkilenen, parçalara bölünemeyen bütünsel bir sistemdir.
Aşağılık Duygusu ve Üstünlük Çabası
İnsan, biyolojik yapısı gereği hayata bakıma muhtaç ve çaresiz bir şekilde başlar. Bu durum bireyde aşağılık duygusunun oluşmasına neden olurken, yaşam boyu sürecek olan üstün ve kusursuz olma çabasını da tetikler. Çocukluk döneminde kişilik gelişimini olumsuz etkileyebilen bu duygu, bazı durumlarda yenilik arayışı ve nesneleri kontrol etme isteği uyandırarak birey için faydalı bir motivasyon kaynağına dönüşebilir.
Yaşam Biçimi ve Amaçların Belirleyiciliği
Çevreyle kurulan etkileşimler sonucunda yaklaşık 5 yaş civarında şekillenen yaşam biçimi, bireyin tüm davranışlarını etkileyen tutarlı bir yapıdır. Adler'e göre her bireyin bir yaşam amacı bulunur ve bu amaçlar kişiliği yöneten yaratıcı güçlerdir. İnsan davranışlarını anlamanın yolu, sebep-sonuç ilişkilerinden ziyade bireyin geleceğe yönelik amaçlarını kavramaktan geçmektedir.
Okulun Kişilik Gelişimindeki Rolü ve Karakter
Okula başlama süreci, kişilik gelişimindeki en zorlu sınavlardan biri olarak kabul edilir. Çocuk, okul ortamında sergilediği davranışlarla kişiliğini dışa vurur ve karakteri bu süreçte bireyselleşerek netleşir. Adler, karakteri insanın çevresine karşı aldığı tavır ve saygınlık eğiliminin toplumsallık duygusuyla birleşerek izlediği temel doğrultu olarak tanımlar.
Adler’e Göre Kişilik Tipleri
Adler, insanları çeşitli kriterlere göre farklı kişilik tiplerine ayırmıştır. Bu sınıflandırmalar, bireylerin yaşamdaki zorluklar ve sosyal ilişkiler karşısındaki tutumlarına dayanmaktadır.
1. İyimser ve Kötümser Kişilik Tipleri
| Kişilik Tipi | Temel Özellikleri |
|---|---|
| İyimser Kişilik | Zorlukları büyütmez, kendine güvenir, sakin, açık yürekli ve kolay dost edinir. |
| Kötümser Kişilik | Aşağılık duygusu baskındır, özgüveni düşüktür, çekingen, titiz ve sürekli destek arayışındadır. |
2. Sosyal İlişkilere Göre Kişilik Tipleri
- Saldırgan Kişilik Tipi: Kıskanç, haset ve kinci özellikler gösterirler. Kendilerini güçlü göstermeye çalışırken insanlarla sık sık çatışmaya girerler.
- Saldırıya Uğrayan Kişilik Tipi: İş birliğinden kaçan, kendini soyutlayan ve sorumluluk karşısında umutsuzluğa kapılan ürkek bir yapı sergilerler.
Adler ayrıca şu kişilik tiplerini de tanımlamıştır:
- Almaya alışkın
- Neşeli ve Bozguncu
- Okul öğrencisi gibi davranan
- Kılıkırkyaran ve Boyun eğen
- Büyüklenen, Şanssız ve Dindar kişilik tipleri
Sonuç: Adler ve Freud Arasındaki Farklar
Adler, Freud’un aksine kişiliği gelişim evrelerine bölmek yerine bütünsel kavramlarla açıklamayı tercih etmiştir. Cinsel güdüleri geri plana atarak davranışın sosyal belirleyicileri, yaratıcı kendilik ve bilinç kavramlarına odaklanmıştır. Bu yaklaşımıyla Adler, kendisinden sonra gelen pek çok modern kişilik teorisyenini derinden etkilemiştir.
KAYNAKÇA
- Adasal, R. (1977). Normal ve Anormal Yönleriyle Yeni Medikal Psikoloji. İstanbul: Minnetoğlu Yayınları.
- Adler, A. (1996). İnsanı Tanıma Sanatı. (Çev. K. Şipal). İstanbul: Say Yayınları.
- Adler, A. (2000). Çocuk Eğitimi. İstanbul: Cem Yayınevi.
- Adler, A. (2000). Sorunlu Okul Çocuğu. İstanbul: Cem Yayınevi.
- Arkonaç, S. (1993). Psikoloji Zihin Süreçleri Bilimi. İstanbul: Alfa Yayınları.
- Bruno, F. J. (1982). Psikoloji Tarihine Giriş. İzmir: Ticaret Matbaacılık.
- Cüceloğlu, D. (1993). İnsan ve Davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
- Feldman, R. (1997). Essentials of Understanding Psychology. USA: McGraw-Hill.
- Karahan, T. F. & Sardoğan, M. E. (1994). Psikolojik Danışma Kuramları. İstanbul: Birsen Yayınevi.
- Köknel, Ö. (1995). Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. İstanbul: Altın Kitaplar.
- Morris, C. G. (2002). Psikolojiyi Anlamak. Ankara: Türk Psikologlar Derneği.
- Özgü, H. (1994). Psikanalizin Üç Büyükleri Freud Adler Jung. İstanbul: Kıbele.
- Uba, L. & Huang, K. (1999). Psychology. USA: Addison Wesley Longman.
- Yanbastı, G. (1990). Kişilik Kuramları. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
