14-15 YAŞ ARASI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞININ, DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU BELİRTİLERİ VE DEPRESYON İLE İLİŞKİSİ Öz

14-15 Yaş Grubu Ergenlerde İnternet Bağımlılığı ve Psikolojik Etkileri

Günümüzün en önemli teknolojik gelişmesi olan internet, aşırı kullanımı durumunda ciddi bir bağımlılık türüne dönüşmektedir. Özellikle 14-15 yaş grubundaki ergenler üzerinde yoğunlaşan bu durum; psikolojik, sosyolojik ve fiziksel olumsuzlukları beraberinde getirmektedir. Bu araştırma, ergenlerdeki internet bağımlılığı, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) belirtileri ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi bilimsel verilerle ortaya koymaktadır.

Araştırmanın Metodolojisi ve Örneklem Grubu

Bu çalışma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış olup geniş bir katılımcı kitlesiyle yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, bilimsel geçerliliği kanıtlanmış ölçekler aracılığıyla toplanmıştır.

• Örneklem: 14-15 yaş grubundaki 500 ergen ve bu ergenlerin 500 ebeveyni (Toplam 1000 kişi).
• Veri Toplama Araçları: Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği, Conners Anababa Dereceleme Ölçeği ve DSM-5 Düzey-2 Depresyon Ölçeği.
• Analiz Yöntemi: Toplanan veriler SPSS-25 programında; t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analizlerine tabi tutulmuştur.

İnternet Bağımlılığı, DEHB ve Depresyon Arasındaki Korelasyon

Araştırma sonuçları, incelenen üç temel değişken arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu kanıtlamaktadır. Elde edilen bulgulara göre, internet bağımlılığı düzeyi arttıkça DEHB belirtileri ve depresyon seviyeleri de paralel olarak yükselmektedir.

Not: ** p < .001 düzeyinde anlamlı ilişkiyi ifade eder.

Demografik Değişkenlerin Etkisi

Araştırma kapsamında internet bağımlılığı ve depresyon düzeylerinin cinsiyet, ekonomik durum veya ebeveyn eğitim seviyesine göre anlamlı bir farklılık göstermediği saptanmıştır. Ancak DEHB belirtileri özelinde bazı farklılıklar dikkat çekmektedir:

• Cinsiyet Faktörü: Kaygı ve psikosomatik sorunlar boyutunda kız çocuklarının puanları erkeklere oranla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.
• Ebeveyn Eğitim Durumu: Hiperaktivite boyutunda, babası ilkokul mezunu olan ergenlerin puanları, babası üniversite mezunu olanlara göre daha yüksektir.
• Ekonomik Düzey: İncelenen değişkenlerin hiçbirinde ekonomik gelir düzeyine bağlı anlamlı bir fark oluşmamıştır.

Depresyonu Yordayan Temel Faktörler

Çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, internet bağımlılığı ve DEHB puanları bir bütün olarak depresyon düzeyinin %44’ünü açıklamaktadır.

1. İnternet Bağımlılığı: Depresyonun en güçlü yordayıcılarından biridir.
2. DEHB Belirtileri: Toplam DEHB puanı ve özellikle davranım sorunu boyutu depresyonu doğrudan etkilemektedir.
3. Diğer Boyutlar: Hiperaktivite, öğrenme sorunu ve kaygı boyutlarının depresyon üzerinde bağımsız bir yordayıcı etkisi saptanmamıştır.

Ergenlik Döneminde İnternet Kullanımı ve Riskler

Ergenlik, bireyin kimlik arayışında olduğu ve soyut düşünme yetisinin geliştiği kritik bir dönemdir. Bu süreçte internetin kontrolsüz kullanımı ergeni yalnızlaştırabilir ve gerçek sosyal ilişkilerin yerini sanal arkadaşlıkların almasına neden olabilir. Özellikle DEHB'li bireylerin "anında ödül" ve "hızlı yanıt" beklentisi, internetin sunduğu dijital dünyaya karşı onları daha savunmasız bırakmaktadır.

Sonuç ve Uzman Önerileri

Araştırma, internet bağımlılığı ve DEHB belirtilerinin depresyonu tetiklediğini açıkça göstermektedir. Bu riskleri minimize etmek adına şu adımlar atılmalıdır:

• Okul-Aile İş Birliği: İnternet ve sosyal medyanın bilinçli kullanımı konusunda öğretmen ve velilere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenmelidir.
• Kaliteli Zaman: Ebeveynler, çocuklarıyla kitap okuma, film izleme veya sosyal faaliyetler gibi dijital dışı etkinliklerde daha fazla vakit geçirmelidir.
• Erken Müdahale: Ergenlerde görülen ders notlarında düşüş, uyku düzeni değişikliği ve sosyal geri çekilme gibi belirtiler depresyon veya bağımlılık habercisi olabilir; bu durumda profesyonel destek alınmalıdır.