Yükselen Şiddet&Aşırıcılık

Okullarda Şiddet ve Radikalleşme Süreçleri

Okullarda yaşanan şiddet olayları, karmaşık doğası gereği tek bir nedensellik bağı ile açıklanamayacak kadar kapsamlı değerlendirilmelidir. Akademik çalışmalar, bu olayların temelinde yatan dinamikleri anlamamız için kritik veriler sunmaktadır. Radikalleşme ve şiddet, en geniş tanımıyla bir sosyal sistem içindeki temel norm ve değerlerden sapma gösteren, bu değerleri ortadan kaldırarak yenilerini koymayı hedefleyen aşırılıkçı tutum ve davranışlar bütünüdür.

Şiddet içeren aşırıcılığın tetikleyici unsurları arasında ekonomik krizler, kişisel mağduriyetler ve toplumsal çatışma süreçleri yer almaktadır. Aşırılık (extremism) terimi, terör saldırılarını da kapsayan ancak ondan çok daha geniş bir alanı ifade eden bir kavramdır. Bireyin hissettiği mağduriyet düzeyi arttıkça, aşırıcı tutumların ortaya çıkma olasılığı da doğru orantılı olarak yükselmektedir.

Radikalleşmenin Gelişimsel Psikoloji Açısından Analizi

Radikalleşme ve aşırılık, bireyin yaşamında aniden ortaya çıkan olgular değildir; bu süreçler bireyoluş (ontogenetik) gelişim çerçevesinde ele alınmalıdır. Gelişimsel psikoloji bulguları, özellikle ergenlik döneminin kimlik gelişimi ve politik sosyalleşme açısından son derece hassas olduğunu kanıtlamaktadır.

Şiddete katılım eğilimi, diğer antisosyal davranışlarda olduğu gibi ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde zirveye ulaşır. Bu yaş grubundaki bireyler, yetişkinlere kıyasla politik şiddete daha olumlu bakabilmekte ve bu eylemlere katılma isteğini daha sık dile getirmektedir. Bu noktada, gençlerin yakın sosyal çevresi (aile, okul, mahalle) tutum ve davranışların şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır.

Kritik Dönemler ve Müdahale Zamanlaması

Sosyal gelişim süreçlerinde belirli yaş aralıkları, farklı riskleri ve fırsatları beraberinde getirir:

• 8-12 Yaş (Orta Çocukluk): Önyargıların gelişimi açısından en kritik dönemdir.
• Ergenlik ve Erken Yetişkinlik: "Etkilenmeye açık yıllar hipotezi" uyarınca politik sosyalleşmenin en yoğun olduğu evredir.
• Okul Öncesi ve İlkokul: Erken antisosyal sapmaların önlenmesi için stratejik müdahalelerin yapılması gereken en uygun zamandır.

Radikalleşmeyi Tetikleyen Dört Temel Süreç

Radikalleşme ve aşırılığın temel koşulu olarak kabul edilen, birbiriyle ilişkili dört sosyal-gelişimsel süreç bulunmaktadır:

1. Önyargı: Diğer sosyal gruplara (mülteciler, yabancılar vb.) yönelik güçlü olumsuzlayıcı şemaların oluşması.
2. Aşırılıkçı İdeolojilerin Benimsenmesi: Eşitsizlik varsayımlarına dayanan ve şiddeti meşrulaştıran düşünce yapısı.
3. Antisosyal Tutum ve Davranışlar: Sosyal kuralların ihlali, saldırganlık ve suçlulukla karakterize edilen kişilik gelişimi.
4. İdeolojilere Tutunma: Radikal ağlara, sapkın akran gruplarına ve şiddet yanlısı oluşumlara üyelik.

Radikalleşme ve Yükselen Şiddet İçin Risk Faktörleri

Şiddet ve radikalleşme eğilimini artıran risk faktörleri üç ana düzeyde incelenmektedir:

• Toplumsal Düzey: Gerçek gruplar arası çatışmalar, iç savaşlar, ekonomik krizler, sosyal eşitsizlikler ve marjinalleşme.
• Sosyal Düzey: İnternet ve sosyal medya aracılığıyla aşırılıkçı gruplara erişim, aile içi değer aktarımındaki yetersizlikler ve sosyal dışlanma.
• Bireysel Düzey: Benlik saygısı sorunları, otoriter kişilik özellikleri, sosyal bilgi işleme süreçlerindeki çarpıtmalar ve empati eksikliği.

Özellikle sert ebeveynlik veya ebeveyn şiddeti, çocuklarda saldırganlık ve suça yönelim ile doğrudan ilişkilendirilmektedir. Boylamsal çalışmalar, erken dönemdeki antisosyal davranışların geç ergenlikte radikal tutumlara evrilebildiğini göstermektedir.

Şiddeti Önleme ve Koruyucu Faktörler

İnsan gelişimi sadece risklerle değil, bu riskleri dengeleyen koruyucu faktörlerle de şekillenir. Şiddeti önlemek için şu stratejik alanlara odaklanılmalıdır:

Uygulanması Gereken Müdahale Stratejileri

• Bireysel Müdahaleler: Sosyal beceri eğitimleri, empati geliştirme çalışmaları, ebeveyn eğitimleri ve erken çocukluk müdahaleleri.
• Sosyal Destekler: Aile destek programları, gençlik çalışmaları ve farklı sosyal grupların bir araya gelmesini sağlayan temas temelli projeler.
• Eğitim Yaklaşımları: Öğrencilerin akademik öğrenmeyi topluma hizmetle birleştirdiği "hizmet temelli öğrenme" (service learning) modellerinin geliştirilmesi.

Sonuç olarak, toplumun geleceği olan çocukları korumak; kurumların, politikaların ve ilgili meslek gruplarının eş güdümlü çalışmasını zorunlu kılmaktadır. Koruyucu faktörlerin artırılması, şiddet döngüsünün kırılması için yegane yoldur.

Kaynakça ve Notlar: Bu içerik, Beelmann'ın akademik makalelerinden derlenerek hazırlanmıştır. Detaylı inceleme için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:

1. https://doi.org/10.4119/ijcv-3778
2. https://doi.org/10.3233/DEV-230347
3. https://doi.org/10.1007/s40865-020-00142-8
4. https://doi.org/10.1016/j.avb.2022.101798