Yaygın olarak görülen obsesif ve kompulsif bozuklukları

Obsesyonlar, bireyin zihninde istemsizce beliren ve yoğun kaygıya neden olan düşüncelerdir. Bu düşüncelerin içeriği kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve bir birey aynı anda birden fazla obsesyona sahip olabilir. Aşağıda, klinik olarak sıkça karşılaşılan temel obsesyon türleri ve bu durumların yarattığı davranış modelleri detaylandırılmıştır.

Bulaşma ve Kirlenme Obsesyonu

Bulaşma, kirlenme veya kirletme obsesyonu yaşayan kişiler; bedenlerinin, giysilerinin ya da yaşam alanlarının çeşitli etkenlerle kirleneceğine dair yoğun bir inanç beslerler. Bu etkenler arasında kir, mikrop, toz gibi unsurların yanı sıra kimyasal maddeler, idrar, gaita ve diğer beden salgıları yer almaktadır.

Kişi, bu kirlenme düşüncesinin yarattığı yoğun sıkıntıdan kurtulabilmek için belirli ritüeller geliştirir. Bu kapsamda en sık görülen davranışlar şunlardır:

• Sürekli ve aşırı yıkama,
• Sık sık yıkanma ihtiyacı,
• Eşyaları veya yüzeyleri defalarca silme.

Şüphe Obsesyonu ve Kontrol Davranışları

Şüphe obsesyonu, genellikle günlük rutinlerin yerine getirilip getirilmediğine dair belirsizlik içeren düşüncelerle karakterizedir. "Kapıyı kilitledim mi?" veya "Ocağı kapattım mı?" gibi sorular zihni sürekli meşgul eder. Birey, bu içsel şüpheyi gidermek ve olası riskleri önlemek amacıyla mükerrer kontrol davranışları sergiler.

Dinsel ve Cinsel İçerikli Obsesyonlar

Dinsel obsesyonlar, özellikle inancı kuvvetli olan bireylerde, kutsal değerlere yönelik aşağılayıcı veya aykırı düşüncelerin belirmesiyle ortaya çıkar. Bu düşüncelerin yarattığı kaygı ve korkuyla başa çıkmak için kişi şu yollara başvurabilir:

• Belirli kelimeleri veya duaları defalarca tekrarlama,
• İbadet etmekten kaçınma,
• Aşırı düzeyde dua etme.

Cinsel obsesyonlarda ise kişi, zihnine ansızın gelen cinsel içerikli düşüncelerden rahatsızlık duyar. Bu düşüncelerin bir eyleme dönüşmesinden duyulan korku, birey üzerinde ciddi bir baskı oluşturur.

Simetri, Düzen ve Zarar Verme Takıntıları

Simetri ve düzen obsesyonları, kişinin çevresindeki nesnelerin tam bir simetri veya belirli bir düzen içinde olması gerektiğine dair güçlü bir arzu duymasıdır. Bu durum, nesneleri sürekli kontrol etme ve düzeltme çabasıyla sonuçlanır.

Zarar verme veya zarar görme obsesyonları ise oldukça sarsıcı içeriklere sahip olabilir. Kişi, birine cinsel saldırıda bulunacağı, birini öldüreceği veya kendini boşluğa bırakacağı gibi düşüncelere kapılabilir. Bu obsesyonların etkisinden korunmak için geliştirilen kaçınma davranışları şunlardır:

Sonuç olarak, obsesyonların içeriği birbirinden tamamen farklı temalara dayanabilir. Unutulmamalıdır ki, bir kişi hayatının aynı döneminde veya farklı zaman dilimlerinde birden fazla obsesyon türüyle mücadele edebilir.