Yaşantısal Terapi Gruplarında Şimdi ve Burada İlkesinin Anlamı ve Önemi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Psikoterapide Zaman Algısı ve "Şimdi ve Burada" İlkesi
İnsan, zaman içerisindeki varoluşunu ve sürekliliğini koruma eğilimi gösteren bir varlıktır. Kişiliğimize dair en önemli ipuçları, zaman olgusunu nasıl tanımladığımız ve kullandığımızla doğrudan ilişkilidir. Çoğu zaman üretkenlikten uzak anlar geçirmemize rağmen vakit darlığından yakınmamız, zaman kavramının çok boyutlu yapısını ortaya koyar. Psikoterapi sürecinde, özellikle mesleğe yeni başlayan terapistler, danışanı bir tanı çemberine sıkıştırarak "şimdi ve burada" gerçekleşen kritik anları ve danışanın gerçek gereksinimlerini gözden kaçırabilmektedir.
Şimdi ve Burada Kavramının Tanımı
Yalom (2002), şimdi ve buradalık kavramını iki temel bileşenle açıklar: Burada (görüşmenin yapıldığı ofis ve danışan-danışman arasındaki ilişki) ve şimdi (içinde bulunulan an). Yaşantısal terapi yaklaşımlarında bu ilkenin anlamı ve önemi, benimsenen ekole göre farklılık göstermektedir. Bu kavram, terapistin tanı koyma hevesinin önüne geçerek danışanın gelişimini ve ihtiyaçlarını koruma altına alan hayati bir unsurdur.
Gestalt Terapi Yaklaşımında Şimdi ve Burada
Gestalt terapi yaklaşımının en belirgin özelliği, "şimdi ve burada" ilkesine yaptığı güçlü vurgudur. Bu yaklaşıma göre birey, tam bir farkındalık halindeyse şu anki düşüncelerini, hislerini ve çevresinde olup bitenleri net bir şekilde ayırt edebilir. Gestalt ekolünde kaygı, şimdi ile gelecek arasındaki boşluk olarak tanımlanır; dolayısıyla kişi şimdiyi doğal akışında yaşadığında kaygıdan uzaklaşır.
Gestalt Yaklaşımında Zaman ve Bütünlük
Gestalt kuramına göre bütün, parçaların toplamından farklıdır ve zaman; geçmiş, şimdi ve gelecek parçalarının birleşimiyle temellenir. Bu yaklaşıma göre nevrotik bireyin temel sorunu geçmişi değil, şimdi ve burada olanla başa çıkma güçlüğüdür. Temel amaç, bireyin şu anki kontrolü altında olan sorunlara odaklanmasını sağlayarak çözüm kapasitesini geliştirmektir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Şimdi ve Burada İlkesi
Bilişsel Davranışçı Terapi, Gestalt'tan farklı olarak bu ilkeyi terapinin merkezine değil, biliş ve davranışların odağına yerleştirir. BDT'de "şimdi ve burada", bireyin psikopatolojisine neden olan otomatik düşüncelerin fark edilmesi için kullanılan stratejik bir araçtır. Bu yaklaşımda terapi yapılandırılmıştır ve Gestalt'ın aksine geleceğe yönelik ödevler içermektedir.
| Özellik | Gestalt Terapi | Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) |
|---|---|---|
| Merkez Odak | Şimdi ve Burada | Biliş ve Davranış |
| Gelecek Ödevleri | Verilmez | Düzenli olarak verilir |
| Temel Araç | Farkındalık ve Duyumlar | Otomatik Düşüncelerin Düzeltilmesi |
| Yapı | Otantik ve Anlık | Yapılandırılmış ve Gündemli |
Duyguların Farkındalığı ve Direnç Kavramı
Şimdi ve burada olma kavramı; sevgi, öfke ve kıskançlık gibi duyguların oluştuğu anda fark edilmesi ve ifade edilmesini kapsar. Bu duygulardan kaçmak veya onları yadsımak, şimdi ve buradadan kaçış olarak değerlendirilir. Süreçte geçmiş tamamen yok sayılmamalı, aksine geçmişe ait olaylar şimdiki ana getirilerek işlenmelidir.
Direnç kavramı bu noktada farklı ekollerde şu şekilde ele alınır:
- Klasik Psikanaliz: Terapötik ittifakı tehlikeye atan ve bilinçaltına erişimi engelleyen bir güç.
- Gestalt Yaklaşımı: İlişki kurma aşamasında şimdiyi tam anlamıyla yaşamaktan uzaklaşma eğilimi.
Varoluşçu Yaklaşım ve Otantik Olma
Varoluşçu yaklaşımda karşımıza çıkan otantik olma kavramı, bireyin her dakikanın farkına varmasını ve seçimlerinin sorumluluğunu üstlenmesini ifade eder. Terapi sürecinde birey, varoluşsal endişelerini ve savunmalarını bir kenara bırakarak yavaş yavaş kendisini keşfetmeye başlar. Bu süreçte bireyin iradesini kullanması ve diğer insanların hayat hikayelerinden çıkarımlar yapması hedeflenir.
Grup Terapisinde Değişim ve Benlik Değeri
Varoluşçu yaklaşım çerçevesinde birey, davranışlarının dışarıdan nasıl göründüğünü grup etkileşimi sayesinde öğrenir. Diğer üyelerin tepkileri, kişinin kendi davranışlarının başkalarında hangi duyguları uyandırdığını anlamasını sağlar. Bu paylaşımlar sonucunda birey benlik değerini yeniden düzenler ve değişim için sorumluluk alarak çaba harcar. Tüm bu dönüşüm sürecinin kalbinde "şimdi ve burada" ilkesi yer almaktadır.
Kaynakça
- Dinç, M. (2014). Gestalt ve bilişsel davranışçı terapideki “şimdi ve burada” ilkesindeki benzerlik ve farklılıklar. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi. 3(2), 126-127.
- Haskan Avcı, Ö. (2016). Anı yaşama ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 177-192.
- Koçak, R. ve Gökler, R. (2008). Varoluşsal yaklaşımda psikolojik danışma ve gruba uygulanışı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2, 91-107.
- Soysal, A. Ş., Bodur, Ş. ve Hızlı, F. G. (2005). Şimdi ve burada terapisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 6, 268-27.
- Umucu, E. ve Voltan Acar, N. (2011). Grupla psikolojik danışma sürecinde direnç öğesi olan kültürel etmenlere psikolojik danışmanın müdahalesi.* Ege Eğitim Dergisi, 1*(12), 99-113.
- Voltan Acar, N. ve Gülderer, G. (2006). İlişkinin şimdi ve buradalığı, şimdi ve burada olmak ve grupta süreç. Dokun Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 1-4.
