YAS SÜRECİ

Yas Süreci: Kayıpla Baş Etmenin Psikolojik Boyutları

Sevdiğimiz birinin kaybı, kuşkusuz ki insan hayatını derinden etkileyen en sarsıcı deneyimlerden biridir. Hayatın doğal bir parçası olan bu durumu deneyimlemek kaçınılmaz olsa da, ölüm ne şekilde gerçekleşirse gerçekleşsin, bireyin buna tam anlamıyla hazırlıklı olması pek mümkün değildir. Yas süreci, bu ağır duygusal yükle başa çıkabilmek için zihnin ve ruhun verdiği doğal bir tepkidir.

Yaşanan kaybın ardından bireylerin verdiği tepkiler genellikle 5 temel aşama altında değerlendirilir. Bu aşamalar, kişinin kaybı kabullenme ve hayata yeniden uyum sağlama yolculuğunun yapı taşlarını oluşturur.

1. Şok ve İnkar Aşaması

Yasın ilk aşamasında birey, yaşadığı kayba ilişkin bir şok durumu içerisindedir ve gerçeği inkar etme eğilimi gösterir. Bu evrede kaybın gerçekleşmiş olabileceğine inanmak oldukça güçtür. Bazı durumlarda kişiler, kaybettiği yakını hala hayattaymış gibi davranarak normal rutinlerine devam etmeye çalışabilirler.

2. Öfke Aşaması

İkinci aşama olan öfke, bireyin yaşadığı acının dışa vurumu olarak karşımıza çıkar. Bu yoğun kızgınlık; kişinin kendisine, kaybettiği yakınına veya bu kayba neden olduğunu düşündüğü kişi ve olaylara yönelebilir. Bazen de öfkenin kaynağı belirsizdir ancak içsel bir huzursuzluk hakimdir.

Bu dönemde bireyler sıklıkla "Bu neden benim başıma geldi?" sorusunu sorarlar. Öfke duymak bazı kişilerce olumsuz bir durum olarak algılanıp bastırılmaya çalışılsa da, bu duygunun sürecin doğal bir parçası olduğu unutulmamalıdır.

3. Pazarlık Aşaması

Öfke evresinin ardından gelen pazarlık aşamasında, kaybı kabullenmekte zorlanan birey, giden kişinin geri gelmesi umuduyla zihinsel bir pazarlığa girişir. Geçmişe dair pişmanlıklar bu dönemde yoğunlaşır ve şu tarz düşünceler hakim olur:

• "Şunu yapsaydım bu başımıza gelmezdi."
• "Eğer farklı davransaydım her şey değişebilirdi."

4. Çökkünlük ve Depresyon Aşaması

Kaybın gerçek ve geri döndürülemez olduğu anlaşıldığında, çökkünlük (depresyon) aşaması başlar. Bu evrede birey derin bir üzüntü hisseder, içe kapanabilir ve yalnız kalma ihtiyacı duyabilir. Süreci sağlıklı atlatabilmek adına, güven duyulan kişilerle vakit geçirmek ve kayba ilişkin duyguları paylaşmak iyileşme hızını artıran kritik bir faktördür.

5. Kabullenme Aşaması

Son aşama olan kabullenme, tüm duyguların yaşandığı ve kaybın zihinsel olarak sindirildiği evredir. İlk başlarda hayatın bir daha asla eskisi gibi olmayacağı düşünülse de, bu aşamaya gelindiğinde birey hayatına kaldığı yerden devam etmeye başlar. Artık kaybedilen kişiye dair anılar, acıdan ziyade daha huzurlu bir şekilde konuşulabilir hale gelir.

Yas Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yas süreci doğrusal bir çizgi izlemez; aşamalar kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve sıralama değişebilir. Sürecin seyrini etkileyen bazı temel faktörler şunlardır:

Genel olarak yas sürecinin şiddeti ilk 6 ay içinde azalarak devam eder. Ancak, kişinin yaşadığı sıkıntıların şiddetinde 6 ay boyunca bir azalma görülmüyorsa ve günlük hayatı büyük ölçüde sekteye uğruyorsa, mutlaka bir uzman desteği alınmalıdır.

Uzm. Kli. Psk. Esin ÇELİK