Alışveriş hastalığı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Alışveriş Hastalığı: Kontrolsüz Tüketim ve Oniomani
Bireyin ihtiyaç dışı, kontrolsüz bir şekilde alışveriş yapması ve zihninin yoğun olarak bu eylemle meşgul olması durumuna alışveriş hastalığı denir. Alışveriş yapmak genel olarak sevilen bir aktivite olsa da, bunun bir hastalık olarak kabul edilmesi için eylemin aşırı düzeyde yapılması ve zihni sürekli meşgul etmesi gerekir. Özellikle kadınlar için bir rahatlama aracı olarak görülse de, günümüzde metroseksüel erkekler arasında da alışverişe düşkünlüğün arttığı ve bu hastalığın erkeklerde de görüldüğü bilinen bir gerçektir.
Oniomani Kavramı ve Tarihsel Gelişimi
Alışveriş hastalığının tıbbi literatürdeki adı oniomani olarak geçer ve ilk kez 1900’lü yıllarda tanımlanmıştır. Bu kadar eski bir tarihte tanımlanmış olması, rahatsızlığın modern çağ öncesinde de var olduğunu kanıtlamaktadır. Ancak günümüzün tüketim kültürü, medya aracılığıyla bireyleri daha fazla tüketmeye teşvik etmektedir.
Alışveriş dürtüsünü tetikleyen başlıca unsurlar şunlardır:
- Albenili reklamlar ve narsist sloganlar
- Sezon sonu indirimleri ve cazip kampanyalar
- Kredi kartlarına sunulan bol taksit seçenekleri
Alışveriş Bağımlılığının Psikolojik Nedenleri
Alışveriş hastalığı, psikolojik olarak dürtü kontrol bozukluğu ve bağımlılık sınıfında yer alır. Bu durumun temelinde genellikle doyumsuzluk, mutsuzluk ve sosyal ilişkilerde yaşanan problemler yatar. Bireyler, özellikle kendilerini gergin veya üzgün hissettiklerinde alışverişe yönelirler. Ayrıca depresyon, kaygı bozuklukları ve bastırılmış duygular da bu hastalığı tetikleyen unsurlar arasındadır.
Duygusal Boşluk ve Alışveriş İlişkisi
Bu rahatsızlığa sahip kişiler, hayatlarındaki duygusal boşlukları alışveriş yaparak doldurmaya çalışırlar. Evli kadınlar için alışveriş, bazen eşlerinden intikam alma aracı haline gelebilir. Evlilikte bulunamayan mutluluk, alışveriş yoluyla ikame edilmeye çalışılır; böylece yalnızlık ve mutsuzluk anlık da olsa giderilir.
Alışverişin Biyolojik Etkisi ve Pişmanlık Döngüsü
Alışveriş yapma eylemi, beyinde mutluluk hormonu olarak bilinen serotonin miktarında artışa neden olur. Araştırmalara göre kadınlar alışverişte ortalama 4 ile 6 saat arasında vakit geçirmektedir, bu da uzun süreli bir yapay mutluluk anlamına gelir. Ancak alışveriş hastaları için bu süreç bir döngüden ibarettir:
| Aşama | Deneyimlenen Duygu |
|---|---|
| Başlangıç | Yoğun gerilim ve alışveriş isteği |
| Eylem Anı | Alışveriş yaptıkça gelen rahatlama |
| Sonuç | Şiddetli pişmanlık ve suçluluk duygusu |
Bu döngü ruhsal yönden oldukça yıpratıcıdır ve bir süre sonra ne kadar alışveriş yapılırsa yapılsın tatmin sağlanamaz hale gelinir.
Alışveriş Ne Zaman Bağımlılık Sayılır?
Alışverişin bir zevk mi yoksa bağımlılık mı olduğunu anlamak için temel kriter, eylemin yaşamsal ihtiyaçları fazlasıyla aşıp aşmadığıdır. Alışveriş bağımlılarının dolapları genellikle şu özelliklere sahiptir:
- Etiketi hiç kesilmemiş kıyafetler
- Bir kez bile giyilmemiş eşyalar
- İhtiyaç dışı biriktirilen objeler
Bağımlılar için temel amaç markalı giyinmek veya trendleri takip etmek değil, alışveriş eyleminin kendisinden alınan hazdır.
Alışveriş Hastalığının Tedavisi
Alışveriş bağımlılığı tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır. Yapılan araştırmalar, ilaç tedavisinin bu konuda olumlu sonuçlar verdiğini desteklemektedir. En etkili sonuçlar için ilaç tedavisinin yanında mutlaka profesyonel psikolojik destek alınmalıdır.
Alışveriş hayatın bir parçası olmalı ancak tamamı haline gelmemelidir. Her hafta sonunu alışveriş merkezlerinde geçirmek yerine, hayata anlam katacak farklı aktiviteler ve rahatlama yöntemleri bulunmalıdır. Unutulmamalıdır ki; önemli olan nelere sahip olduğunuz değil, kim olduğunuzdur.
