Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir?
- Ruhsal travma, bireyin baş etme kapasitesini aşan ve profesyonel destek gerektiren derin bir ruhsal yaralanma olarak tanımlanmaktadır.
- Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), travmatik olayın zihinde sürekli tekrar yaşanması ve sosyal fonksiyonların bozulmasıyla karakterize edilen bir durumdur.
- TSSB tedavisinde kişiye özel planlanan psikoterapi en etkili yöntemdir ve gerekli durumlarda ilaç tedavisiyle desteklenmektedir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ruhsal Travma Nedir? Tanımı ve Kapsamı
Psikoloji literatüründe travma, bireye yüksek düzeyde sıkıntı, zorlantı ve ruhsal acı veren olayların genelini tanımlamak için kullanılır. İnsanın duygu, düşünce ve davranış yapılarını temelinden sarsan bu durum, aslında bir ruhsal yaralanmadır. Önemli bir detay olarak, insan bünyesi bu derin yaralanmayı genellikle dış etkenlerden profesyonel bir yardım almadan tek başına tamir edemez.
Ruhsal travma, bireyi aşırı korku ve dehşet duygusuna maruz bırakan, çaresiz hissettiren, genellikle spontan gelişen ve beklenmedik olaylar sonucunda ortaya çıkan etkilerdir. Bir olayı "travma" haline getiren temel unsur, kişinin bu olayla baş edebilecek yeterli gücü kendisinde bulamamasıdır. Bu süreç, bireylerin zorlayıcı yaşam olayları karşısındaki baş etme kapasitesini doğrudan sınar.
Travma Yaratabilecek Olaylar ve TSSB İlişkisi
Yaşam boyunca karşılaşılan pek çok sarsıcı olay travmatik etki yaratma potansiyeline sahiptir. Bu olaylar arasında şunlar yer almaktadır:
- Savaş, işkence ve terör olayları,
- Cinsel istismar ve aile içi şiddet,
- Trafik kazaları ve ağır hastalıklar,
- Deprem ve sel gibi doğal afetler.
Önemli bir ayrım olarak; travmatik bir olay deneyimleyen her bireyde mutlaka Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gelişmesi zorunlu değildir. TSSB, travmanın etkilerinin belirli kriterler çerçevesinde süreklilik kazanmasıyla ortaya çıkar.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri ve Tanı Kriterleri
Travma Sonrası Stres Bozukluğu'nun en kilit noktası, kişinin travma yaratan olayı zihninde her seferinde tekrar yaşıyor olmasıdır. Bir durumun TSSB kategorisinde değerlendirilebilmesi için aşağıdaki unsurları barındırması gerekir:
- Olayın gerçek bir ölüm tehdidi veya ağır yaralanma içermesi,
- Kişinin fiziksel bütünlüğüne yönelik bir zarar potansiyeli taşıması,
- Bireyin normal hayatını sürdürmesine engel olacak düzeyde rahatsızlık vermesi,
- Kişinin sosyal fonksiyonlarını bozacak seviyeye ulaşması.
TSSB Açısından Risk Grupları
Araştırmalar, belirli grupların bu bozukluğa karşı daha savunmasız olduğunu göstermektedir. TSSB görülme riskinin yüksek olduğu gruplar şunlardır:
| Risk Grubu | Demografik Özellikler |
|---|---|
| Yaş Grubu | Gençler ve Erişkinler |
| Medeni Durum | Bekarlar ve Boşanmış Bireyler |
| Ekonomik Durum | Ekonomik yönden zayıf olan kişiler |
Türkiye, doğal afetler, aile içi şiddet, ensest, terör ve trafik kazaları gibi unsurlar nedeniyle dünyanın en travmatik ülkelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
TSSB'nin Tarihsel Gelişimi ve Literatüre Girişi
Travma Sonrası Stres Bozukluğu, tarihsel süreçte ilk olarak askeri operasyonlarla ilişkilendirilmiştir. 1. Dünya Savaşı sırasında ağır topçu askerlerinin gösterdiği semptomlar ve ardından Vietnam Savaşı sonrası gözlemlenen belirtiler, bu rahatsızlığın "asker hastalığı" olarak anılmasına neden olmuştur.
Ancak ilerleyen süreçte benzer semptomların tecavüz ve işkence mağdurlarında da görülmesi, durumun her bireyde ortaya çıkabileceğini kanıtlamıştır. Psikolog ve psikiyatristlerin çalışmaları neticesinde TSSB, 1980 yılında Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-IV) içerisine dahil edilmiştir.
Travma ve TSSB Tedavi Yöntemleri
Her bireyin travma düzeyi farklı olduğu için tedavi süreci kişiye özel planlanmalıdır. Hafif düzeyde travmatik olaylara maruz kalan kişiler için çoğu zaman sosyal destek mekanizmaları yeterli olabilir. Ancak yoğun travma yaşayan bireylerin reaksiyonları çok daha şiddetli olduğu için profesyonel müdahale şarttır.
Tedavi sürecinde uzmanlar tarafından en çok önerilen ve en etkili sonuç veren yöntem psikoterapidir. Bu yöntem, gerekli görülen durumlarda uzman kontrolünde ilaç tedavisi ile desteklenerek iyileşme süreci güçlendirilebilir.
KAYNAKLAR:
- American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fourth Edition, Text Revision. Washington, DC, 2000.
- Samancı, A., Ekici, G: Savaş, Afet, İşkence, Tecavüz ve Posttravmatik Stres Bozukluğu. Düşünen Adam; 1998, 11 (I): 19-26.
- Çırakoğlu, O. C. (2003). Uzun süren bir savaş: Travma sonrası stres bozukluğu. PiVOLKA Savaş Özel Sayısı, 19-20.
- http://www.ptsd.va.gov/public/pages/what-is-ptsd.asp
- http://www.adaa.org/understanding-anxiety/posttraumatic-stress-disorder-ptsd
