Polikistik Over Sendromu Hakkında Her şey

Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?

Polikistik over sendromu (PKOS veya PCOS), kronik olarak yumurtlama olmaması (kronik anovulasyon) neticesinde gelişen bir hormonal bozukluktur. Bu tablo genellikle adet düzensizliği veya adet görememe şikayetlerinin yanı sıra erkeklik hormonlarının yüksekliği (hiperandrogenizm) ile karakterizedir. Hastalık; tüylenme artışı, sivilce, saç dökülmesi ve kilo artışı gibi belirgin fiziksel bulgularla seyretmektedir.

PKOS Neden Olur?

Hastalığın kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, polikistik over durumu bir kısır döngü olarak tanımlanır. Yumurtlama sürecini bozan herhangi bir olay, bu sendromun gelişmesine zemin hazırlayabilir. PKOS’un diğer belirtileri genellikle yumurtlama işlevinin yarım kalmasına ikincil olarak ortaya çıkar.

Yumurtlamanın yarım kalmasıyla, yumurta hücresini barındıran folikül yapısı yeterli büyüklüğe ulaşamaz ve çatlayamaz. Bu durum, milimetrik çaplarda kistik bir yapının yumurtalık içinde kalmasına neden olur. Her ay bu döngü tekrarlandıkça, yumurtalıklar çok sayıda kist içeren ve normalden büyük yapılara dönüşerek dış yüzeyde dizilen kistlerle karakteristik bir görünüm kazanır.

Polikistik Over Sendromu Belirtileri ve Yakınmalar

PKOS her kadında farklı seyreden bir tablodur; bazı hastalarda tek belirti tüylenme iken, bazılarında adet düzensizliği ön planda olabilir. Tüm belirtilerin aynı anda görüldüğü vakalar oldukça enderdir. Temel yakınmalar şu başlıklar altında toplanabilir:

Adet Düzensizlikleri

Düzenli adet döngüsünün en önemli unsuru yumurtlamadır. Bu işlevin aksaması; uzun aralarla görülen, düzensiz, uzun süren veya fazla miktarda kanamalara yol açar. Bazı durumlarda adet görmeme süresi 6 aya kadar uzayabilir; ancak nadiren düzenli adet gören PKOS hastaları da mevcuttur.

İnfertilite (Kısırlık)

Üreme çağında olan ve gebelik planlayan kadınlarda yumurtlamanın gerçekleşmemesi, doğal yollarla gebe kalamama sorununu beraberinde getirir. PKOS, kadınlarda kısırlığın en yaygın nedenlerinden biri olarak kabul edilir.

Tüylenme, Saç Dökülmesi ve Cilt Sorunları

Yarım kalan yumurtlama süreci, östrojen yerine testosteron hormonu üretimini artırır. Bu durum; çene, dudak üzeri, göğüs arası ve göbek gibi bölgelerde tüylenmeye, sivilcelenmeye ve erkek tipi saç dökülmesine neden olur. Ayrıca ciltte yağlanma, saç derisinde kepeklenme ve koyu kahverengi lekelenmeler görülebilir.

Şişmanlık ve Kilo Kontrolü

PKOS genellikle ideal kilosunun üzerinde olan kadınlarda görülür. Kilo alımı ile PKOS arasındaki ilişki tartışmalı olsa da, ideal kiloya ulaşmanın tedaviyi kolaylaştırdığı bilinmektedir. İlaç tedavisi kilo vermeyi desteklerken, kilo kaybı da ilaçların etkinliğini artırmaktadır.

PKOS Tanısı Nasıl Konur?

Tanı sürecinde en kritik aşama hastanın öyküsüdür. Uzman hekim tarafından yapılan ultrasonografi ile yumurtalıkların görünümü incelenir ve hormonal testlere başvurulur. Öykü, hormon değerleri ve ultrason bulgularından en az ikisinin pozitif olması tanı için yeterlidir.

Polikistik Over Sendromu Tedavi Yöntemleri

PKOS tedavisi kesin bir iyileşmeden ziyade, hastanın şikayetlerini gidermeye yöneliktir. Yaşın ilerlemesiyle bazı hastalarda belirtiler kendiliğinden azalabilir. Tedavide ilk aşama kilo verilmesidir; vücut ağırlığındaki %5'lik bir azalma bile adet düzenini sağlayabilir ve ilaç tedavisine yanıtı artırabilir.

Çocuk Arzusu Olmayan Kadınlarda Tedavi

Bu grupta temel amaç, yumurtlamanın hiç başlamamasını sağlayarak kist oluşumunu engellemektir. Genellikle doğum kontrol hapları tercih edilir. Bu ilaçlar hem adet düzenini sağlar hem de rahim iç tabakasını korur. Doğum kontrol hapı kullanamayan hastalarda ise belirli aralıklarla progesteron hormonu takviyesi uygulanır.

Çocuk Arzusu Olan Kadınlarda Tedavi

Gebe kalmak isteyen hastalarda yumurtlamayı sağlayıcı ilaçlar kullanılır. Tablet veya iğne formundaki bu tedavilerle kadınların %80'inden fazlasında yumurtlama sağlanabilir. Eğer bu yöntemlerle sonuç alınamazsa şu adımlar izlenir:

• İnsülin Direnci Tedavisi: Metformin gibi insülin direncini kıran ilaçlar dirençli vakalarda faydalı olabilir.
• Laparoskopik Cerrahi: Yumurtalık kistlerinin cerrahi olarak müdahale edilmesi kısır döngüyü kırabilir.
• Aşılama ve Tüp Bebek: Diğer tedavilerden sonuç alınamadığında yüksek başarı oranına sahip tüp bebek tedavisi gündeme gelir.

Tüylenme Şikayeti ve Tedavi Süreci

Tüylenme tedavisinde doğum kontrol hapları erkeklik hormonlarını baskılayarak yeni tüy oluşumunu engeller. Ancak kıl büyüme hızı yavaş olduğu için tedavinin başarısı için 8-18 ay sabredilmesi gerekir. Mevcut tüyler için ilaç tedavisi etkisizdir; bu nedenle ilaçla hormon kontrolü sağlandıktan sonra ağda veya elektroliz gibi yöntemlerle kalıcı temizlik yapılmalıdır.