PARTNERİNİZ BİR "NARSİST" Mİ?
- Narsisizm, bireyin iç dünyasındaki kırılganlığı maskelemek için geliştirdiği sahte bir özgüven ve derin bir empati yoksunluğu ile karakterize edilen psikolojik bir durumdur.
- Psikanalitik yaklaşıma göre narsisizm, çocukluk döneminde ebeveynlerden alınamayan onayın ve yaşanan gelişimsel travmaların sonucunda libidonun dış dünyadan çekilip egoya yönelmesiyle oluşur.
- Narsist bireylerle kurulan ilişkiler; baştan çıkarma, istila ve yıkım evrelerinden geçerek partnerin özsaygısına ağır hasar verirken, bu hasarın telafisi profesyonel psikoterapi ile mümkündür.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Narsisizm Nedir? Özseverliğin Psikolojik Tanımı
Günümüzde pek çok birey, partnerinin veya sosyal çevresindeki kişilerin narsist olduğuna dair şikayetlerde bulunmaktadır. Peki, narsist olarak tanımlanan bu kişilerin gerçek özellikleri nelerdir? Narsisizm veya özseverlik, en yalın haliyle kişinin kendisine tapması ve kendi varlığına adeta aşık olması durumudur.
Psikanalist Paul-Claude Racamier, narsistik özellikler sergileyen bireyleri, manipüle ettikleri bir nesne üzerinden kendilerini değerli kılarak iç çatışmalarından korunan kişiler olarak tanımlar. Bu bireyler, kendi iç dünyalarındaki kırılganlığı dış dünyaya yansıttıkları sahte bir özgüven ile maskelerler.
Narsistik Kişilik Özellikleri ve Empati Yoksunluğu
Christopher Lasch’a göre narsistik kişilik, çağımızın karakteristik bir yansımasıdır. Bu bireyler sürekli ilgi odağı olmaya çalışsalar da özünde derin bir yalnızlık hissederler ve oldukça kolay öfkelenirler. Narsistlerin en belirgin özelliği empati yoksunluğudur; başkalarının duygu ve ihtiyaçlarına karşı duyarsızdırlar. Kendilerini başkalarının yerine koyamaz ve çevrelerindeki insanların hislerini anlamlandırmakta güçlük çekerler.
Narcissus Efsanesi: Narsisizmin Kökeni
Narsisizm terimi, kökenini antik bir efsaneden alır. Olağanüstü güzelliğe sahip olan Narcissus, kendisine aşık olan hiç kimseye karşılık vermez. Bir gün su içmek için geldiği bir kaynağın yüzeyinde kendi yansımasını görür ve bu görüntüye vurulur. Rivayete göre Narcissus, sahip olamayacağı bu bedensiz hayale duyduğu tutku nedeniyle ya suya düşüp boğulur ya da günden güne eriyerek yok olur.
Psikanalitik Bakış Açısıyla Narsisizm
Sigmund Freud, narsisizmi libidonun (cinsel enerji) dış dünyadan çekilerek egoya (benliğe) yönlendirilmesi olarak açıklar. Gelişim sürecinde narsisizm iki aşamada incelenir:
- Birincil Narsisizm: Bebeğin kendisini dünyanın merkezi, annesini ise hayatını kendisine adamış bir varlık olarak gördüğü evredir. Bu aşamada dış dünya henüz keşfedilmemiştir.
- İkincil Narsisizm: Büyüme süreciyle birlikte libidonun nesnelere yönelmesi, ancak bir kısmının kişiliğin bir parçası olarak kalması durumudur.
Eğer bu gelişim süreci sağlıklı tamamlanmazsa, çocuk varlık duygusunda bir boşluk hisseder ve bu durum patolojik narsisizme yol açabilir. Psikanalitik yaklaşıma göre narsist bireyler, aslında annelerinin gözlerinde bulamadıkları onayı bir ömür boyu dış dünyadaki "aynalarda" aramaktadırlar.
Benlik Psikolojisi ve Kohut’un Yaklaşımı
Benlik psikolojisine göre, sağlıklı bir kişilik gelişimi için iki temel unsur gereklidir: Ayna tutma (anlayış ve kabul) ve idealleştirme modelleri. Duyarlı ebeveynler, çocuklarının duygularını takdir ederek onların iç dünyasını doğrularlar. Heinz Kohut’a göre, çocukluktaki abartılı benlik algısı zamanla olgunlaşarak kişilikle bütünleşir. Ancak yaşanan travmalar bu gelişimi durdurursa, birey ilkel ve abartılı benlik aşamasında takılı kalır, bu da narsistik kişiliği doğurur.
Narsist Bir Partnerle İlişkinin Üç Kritik Evresi
Narsistik bir bireyle ilişki yaşamak, partner için oldukça yıpratıcı bir süreçtir. Dışarıdan "ideal eş" gibi görünen bu kişiler, madalyonun öteki yüzünde partnerlerine derin acılar yaşatabilirler. Bu tür ilişkiler genellikle şu üç aşamadan geçer:
| Evre | Açıklama |
|---|---|
| 1. Baştan Çıkarma | Kişinin sahte bir imajla en iyi yanlarını sergilediği, partnerini kendisine hayran bıraktığı evredir. |
| 2. İstila | Eleştiri yoluyla partnerin özgüveninin sarsıldığı, kişinin duygusal veya maddi olarak bağımlı hale getirildiği evredir. |
| 3. Yıkım | Narsistin olumsuz yanlarının tamamen ortaya çıktığı, partnerin kendine saygısının ağır hasar aldığı son evredir. |
Narsist Bir Kişiyi Tanımanıza Yardımcı Olacak İşaretler
Bir ilişkide aşağıdaki durumlarla karşılaşıyorsanız temkinli olmanızda fayda vardır:
- İlişkinin en başında her şeyin gerçek olamayacak kadar kusursuz gelmesi.
- Tanımlanamayan bir huzursuzluk veya kuşku hissi.
- Kişinin geçmişi veya mesleki deneyimleri hakkında muğlak bilgiler vermesi.
- Elle tutulur bir kanıt sunmadan sürekli kendini övmesi.
- Yalan söyleme eğiliminin sezilmesi.
İyileşme ve Benlik Saygısının Yeniden İnşası
Narsistik bir partnerle olan ilişki, kişinin benlik saygısını ve yaşama sevincini ciddi şekilde aşındırır. Ancak bu hasarın telafisi mümkündür. Psikoterapi süreci, bireyin narsist partner tarafından baskılanan ve ulaşılamayan en mahrem katmanlarına erişerek, kaybolan özsaygının yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
Kaynaklar:
- Aşk Sürebilir Mi? - Stephen A. Mitchell
- Aile Terapisi - Michael P. Nichols
- İkili İlişkilerde Duygusal Manipülasyon - P. Chapaux-Morelli & P. Couderc
- DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı
- Sevginin ve Şiddetin Kaynağı - Erich Fromm
