Pankreatit nedir ?

Pankreasın Görevleri ve Pankreatit Tanımı

Pankreas, vücudumuzda hayati öneme sahip iki ana görevi yerine getiren kritik bir organdır. İlk olarak, ürettiği sindirim enzimlerini pankreatik kanal aracılığıyla ince bağırsağa ileterek besinlerdeki karbonhidrat, yağ ve proteinlerin parçalanmasını sağlar. İkinci olarak ise kandaki şeker miktarını dengeleyen insülin gibi çeşitli hormonların üretiminden sorumludur.

Pankreatit, en basit tanımıyla pankreas dokusunun iltihaplanmasıdır. Bu durum geliştiğinde, pankreasın ürettiği güçlü sindirim enzimleri henüz organın dışına çıkmadan aktif hale gelerek kendi dokusuna zarar vermeye başlar. Pankreatit hastalığı klinik olarak iki ana formda incelenir:

• Akut Pankreatit: Aniden ortaya çıkan ve genellikle kısa süreli olan iltihaplanma türüdür.
• Kronik Pankreatit: Uzun süre devam eden ve kalıcı hasarlara yol açabilen iltihaplanma sürecidir.

Akut Pankreatit Belirtileri Nelerdir?

Akut pankreatit vakalarında semptomlar genellikle aniden gelişir ve şiddeti hastadan hastaya farklılık gösterebilir. En sık karşılaşılan akut pankreatit semptomları şu şekildedir:

• Karın üst bölgesinde şiddetli ağrı (%80-85 oranında görülür)
• Karın bölgesinde hassasiyet, bulantı ve kusma (%40-80)
• Safra taşına bağlı vakalarda gözlerde sararma ve dışkı renginde değişim
• Bağırsak hareketlerinde yavaşlama ve tuvalete çıkmada zorlanma
• Ateş, nefes darlığı ve düşük oksijen saturasyonu
• Hızlı nefes alma, kalp atışlarında hızlanma (taşikardi) ve tansiyon düşüklüğü
• İdrar miktarında belirgin azalma

Akut Pankreatit Tanısı Nasıl Konulur?

Tıbbi literatürde bir hastaya akut pankreatit tanısı koyabilmek için aşağıda belirtilen üç temel bulgudan en az ikisinin mevcut olması gerekmektedir:

1. Klinik Bulgular: Karın üst bölgesinde kuşak tarzında yayılan tipik ağrının varlığı.
2. Laboratuvar Testleri: Kandaki amilaz ve lipaz düzeylerinin normal üst sınırın en az 3 katı kadar yüksek olması.
3. Görüntüleme Yöntemleri: Yapılan BT (Bilgisayarlı Tomografi), MR veya abdominal ultrasonografi (USG) tetkiklerinin pankreas iltihabını desteklemesi.

Akut Pankreatit Nedenleri

Akut pankreatit gelişiminde birçok farklı faktör rol oynayabilir. Dünya genelindeki vakalar incelendiğinde en yaygın nedenler şunlardır:

Bunların yanı sıra ERCP işlemi sonrası, travmalar, kalsiyum yüksekliği, viral enfeksiyonlar, tümörler, akrep sokması, genetik ve otoimmün sebepler de hastalığı tetikleyebilir.

Akut Pankreatit Tedavi Süreci

Tedavi yaklaşımı hastanın genel durumuna göre planlanır. İlk aşamada pankreasın dinlendirilmesi amacıyla ağızdan gıda alımına ara verilir. Hastaya damar yoluyla yoğun sıvı desteği, ağrı kesiciler ve bulantı önleyici ilaçlar uygulanır. Gerekli durumlarda oksijen desteği ve antibiyotik tedavisine başlanır.

Eğer hastalık safra taşına bağlı gelişmişse, en erken safhada ERCP yapılarak safra kanalındaki taş çıkarılmalıdır. Trigliserid yüksekliğine bağlı vakalarda ise tedavide insülin kullanımı tercih edilebilir. Pankreas dokusunda nekroz (doku kaybı) gelişmesi durumunda organ yetmezliği riski doğacağından, hastanın yoğun bakımda takip edilmesi gerekebilir. Enfekte olan ölü dokuların temizlenmesi için drenaj veya nadiren cerrahi müdahale uygulanabilir. Akut pankreatitte ölüm oranı %1-5 aralığındadır.

Akut Pankreatit Ne Kadar Sürer?

Genel vakalarda akut pankreatit genellikle birkaç gün içerisinde iyileşme gösterir. Ancak doku kaybının eşlik ettiği nekrotizan pankreatit gibi ağır tablolarda iyileşme süreci birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilmektedir.

Akut Pankreatit Tekrarı Nasıl Önlenir?

Hastalığın nüksetmesini önlemek için altta yatan nedenin ortadan kaldırılması esastır. Bu kapsamda şu önlemler hayati önem taşır:

• Safra taşına bağlı vakalarda kolesistektomi (safra kesesinin alınması) yapılmalıdır.
• Alkol ve sigara kullanımı tamamen bırakılmalıdır.
• Kan trigliserid düzeyi 1000 mg/dl altında tutulmalı, ideal olarak 500 mg/dl altına indirilmelidir.
• İlaç kaynaklı pankreatitlerde, sorumlu olan ilaç doktor kontrolünde bırakılmalı ve tekrar kullanılmamalıdır.