Obsesyon nedir? Kompulsiyon nedir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bireyin zihnine iradesi dışında gelen, uzaklaştırmakta zorluk çektiği takıntılı düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı huzursuzluğu gidermek amacıyla sergilenen tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize bir kaygı bozukluğudur. Halk arasında takıntı veya vesvese olarak da bilinen bu psikolojik rahatsızlık, her 100 kişiden yaklaşık 2-3’ünde görülmektedir.
Obsesyon Nedir?
Obsesyon, bireyin zihnine irade dışı gelen ve zihninden çıkaramadığı fikir, düşünce ve dürtülerdir. Kişi tarafından saçma ve mantık dışı olarak değerlendirilse de bu düşünceler yoğun endişe, huzursuzluk ve anksiyete oluşmasına neden olur.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyon, obsesyonların sebep olduğu sıkıntı ve huzursuzluğu ortadan kaldırmak maksadıyla yapılan tekrarlayıcı zihinsel ve düşünsel eylemlerdir. Bu zorlantılı davranışlar, zihindeki takıntıyı yatıştırmak için bir araç olarak kullanılır.
OKB Belirtileri ve Günlük Yaşam
Herkesin zaman zaman hastalanmak, maddi veya manevi zarara uğramak gibi konularda endişelenmesi ve önlem alması doğaldır. Temiz olmak, ihtiyatlı davranmak veya düzenli olmayı önemsemek tek başına OKB belirtisi değildir. OKB’de ise kişi istemediği halde tekrarlayıcı, ısrarcı ve korku verici hayaller veya dürtülerle karşı karşıya kalır.
Obsesyon ve Kompulsiyon Döngüsü
Kişi, zihnine gelen rahatsız edici düşünceleri hafifletmek için belirli davranışlar sergiler. Bu döngüye dair örnekler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
| Obsesyon (Düşünce) | Kompulsiyon (Davranış) |
|---|---|
| Ocak açık mı kaldı acaba? | Ocağı tekrar tekrar kontrol eder. |
| Arabayı kilitlemiş miydim? | Arabayı defalarca kontrol eder. |
| Elim çok kirlendi, temiz olmalı. | Elini defalarca yıkar. |
| Eşyalar düzgün değil, simetrik olmalı. | Titiz ve simetrik şekilde yerleştirir. |
| Yine günah işledim / Ayıp bir şey düşündüm. | Sürekli af diler. |
Obsesif Kompulsif Bozukluğa Neden Olan Etmenler
OKB'nin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, gelişiminde çevresel ve genetik faktörlerin önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Çevresel Faktörler
Bireyin yaşamındaki stres faktörleri, anksiyeteyi tetikleyerek hastalığın şiddetini artırabilir. Başlıca çevresel etmenler şunlardır:
- Sosyal çevrede yaşanan stres ve travmalar.
- Cinsel tacize maruz kalmak.
- İş, okul değişikliği veya evlilik, göç, çocuk sahibi olmak gibi büyük yaşam değişimleri.
- Sevilen birinin kaybı.
Genetik Faktörler
Beyindeki sinir hücrelerinin (nöronlar) elektriksel sinyallerle iletişim kurmasını sağlayan kimyasallarda oluşan bozulmaların OKB'ye yol açtığı tespit edilmiştir. Beynin normal fonksiyonlarını sürdürebilmesi için bu dengenin korunması kritiktir.
En Sık Rastlanan OKB Türleri ve Belirtileri
Obsesif kompulsif bozukluk belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterir. En yaygın görülen takıntı ve zorlantılar şunlardır:
- Kontrol Kompulsiyonları: Ocak, ütü gibi eşyaların kapalı olduğundan emin olamama ve sürekli kontrol etme; hata yapmaktan aşırı korkma.
- Kirlenme Obsesyonları: Pislik, mikrop veya hastalık bulaşacağına dair yersiz kaygılar; hayvanlarla temastan kaçınma.
- Temizleme ve Yıkama Kompulsiyonları: Aşırı el yıkama, temizliği belirli ritüellere göre yapma ve tatmin olamayıp tekrar başlama.
- Sıralama ve Düzenleme Kompulsiyonları: Eşyaların simetrik durması için aşırı titizlik göstermek, belirli bir sıraya göre yemek yemek.
- Cinsel Obsesyonlar: İrade dışı gelişen, sapıkça bulunan veya eşcinsellikle ilgili endişe yaratan cinsel içerikli düşünceler.
- Dini Obsesyonlar: Kutsal değerlere saygısızlık etme korkusu, sürekli günahkâr olduğunu düşünme ve dini içerikli istenmeyen düşünceler.
- Sayma Kompulsiyonları: Günlük işleri yaparken içinden veya yüksek sesle sayı saymak; belirli bir sayıya ulaşmadan eylemi bitirememek.
- Biriktirme ve Saklama Kompulsiyonları: Değersiz ve gereksiz nesneleri saklama, toplama ve sınıflandırma zorlantısı.
- Sakınma Obsesyonları: Kendine veya başkalarına zarar verebileceğine dair yoğun ve engel olunamayan düşünceler.
Takıntılı düşünceler ve zorlantılı davranışlar, bireyin rutin yaşamını kısıtlayacak, görevlerinden alıkoyacak ve duygusal agresyon yaratacak seviyeye ulaştığında, bir uzman tarafından değerlendirilmesi gereken klinik bir tablo oluşmuş demektir.
