Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Obsesif Kompulsif Bozukluk ve Kişilik Bozukluğu Ayrımı

Detaylarda kaybolan, "yaparsam tam yaparım" düşüncesiyle hareket eden ve eksik işe tahammül edemeyen biri misiniz? Bu durum, sanılanın aksine sadece bir titizlik değil, Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu (OKKB) belirtisi olabilir. Toplumda genellikle Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) ile karıştırılan bu iki terim, aslında birbirinden farklı klinik tablolardır. Sosyal medyada ve sinemada daha çok ritüellerle tanınan OKB'nin aksine, OKKB daha az popüler ancak oldukça kritik bir konudur.

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bireyde kontrol dışı oluşan düşünce ve görüntülerle karakterize bir durumdur (DSM-5). Kişi, bu istemsiz düşüncelerin ve görüntülerin neden olduğu yoğun endişeyi durdurmak amacıyla belirli ritüeller benimser. Bu ritüeller, el yıkama gibi fiziksel davranışlar olabileceği gibi, sayı sayma gibi zihinsel süreçler şeklinde de tezahür edebilir.

OKB'de uygulanan ritüeller, genellikle korkulan bir olayı önleme amacı taşır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bu eylemlerin korkulan durumu engellemek için gerçekçi bir bağa sahip olmamasıdır. Kişi, mantıksız olduğunu bilse de bu döngüyü kırmakta zorlanır.

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu (OKKB) ve Belirtileri

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu (OKKB), kişilik bozuklukları kategorisinde yer alır ve OKB'de görülen kontrol dışı düşünceleri içermez. OKKB'nin temel karakteristiği, aşırı detaycılık ve mükemmeliyetçilik üzerine kuruludur (DSM-5). Bu mükemmeliyetçilik, kişinin günlük hayatını ve işlevselliğini olumsuz yönde etkileyen bir boyuttadır.

OKKB tanısı alan bireylerde zihin; detaylar, kurallar, sıra ve düzenle o kadar meşguldür ki, yapılan işin asıl amacı genellikle gözden kaçırılır. İdeal standartlara ulaşamama korkusu, bireyde ciddi bir endişeye yol açarak işlerin tamamlanamamasıyla sonuçlanır. Bu tabloda öne çıkan diğer özellikler şunlardır:

• Esneklik eksikliği: Kurallara ve kişisel değerlere sıkı sıkıya bağlılık.
• İşkoliklik: Sosyal aktiviteleri ve arkadaşlıkları ihmal edecek düzeyde işe adanmışlık.
• Duygusal kısıtlılık: Duyguları ifade etmede belirgin güçlükler yaşama.
• İstifleme davranışı: Kullanılmayan veya maddi değeri olmayan eşyaları "ileride lazım olur" düşüncesiyle saklama.

OKB ve OKKB Arasındaki Temel Farklar

İsim benzerliği nedeniyle bu iki bozukluk sıkça karıştırılsa da, semptomlar ve kategoriler açısından birbirlerinden ayrılırlar. Bazı durumlarda bu iki bozukluk aynı kişide eş zamanlı olarak görülebilir; araştırmalar bu birliktelik oranının %20 civarında olduğunu göstermektedir (Butcher ve ark., 2014). Aşağıdaki tablo, iki durum arasındaki temel farkları özetlemektedir:

Sonuç olarak, OKB ve OKKB farklı semptomların eşlik ettiği, farklı kategorilerde değerlendirilen psikolojik bozukluklardır. Bu iki kavramın ayrımını yapmak, doğru yaklaşım ve destek sürecinin belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.