Obsesif Kompulsif Bozuklukta (OKB) Düşünce Döngüleri

Zihnin Tuzakları ve Çıkış Yolları OKB Nedir? Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin istemsizce gelen, rahatsız edici ve tekrarlayıcı düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan zihinsel ya da davranışsal eylemler (kompulsiyonlar) ile karakterizedir. OKB’de asıl problem düşüncenin gelmesi değil, düşünceye verilen anlam ve onunla kurulan ilişkidir. ⸻ OKB’de Düşünce Döngüsü Nasıl Oluşur? OKB’de zihinsel süreç genellikle şu döngüyle ilerler: 1️⃣ İstenmeyen Düşünce “Ya birine zarar verirsem?” “Ya kapıyı kilitlemediysem?” “Bu düşünceyi düşünüyorsam kötü biriyim demektir.” Bu düşünceler herkesin zihnine gelebilir. OKB’yi ayıran şey düşüncenin tehlikeli olarak yorumlanmasıdır. ⸻ 2️⃣ Anlam Yükleme Düşünce artık sadece bir düşünce değildir: • “Bunu düşünüyorsam gerçek olabilir.” • “Bu düşünce beni tanımlar.” • “Kontrol etmezsem sorumluluk bende olur.” Bu aşamada zihin düşünceyi gerçeklikle eşitler. ⸻ 3️⃣ Kaygı ve Bedensel Alarm Anlam yüklenen düşünce, yoğun kaygı yaratır: • Çarpıntı • Gerginlik • İç huzursuzluk • Tehdit algısı Beyin “tehlike var” sinyali verir. ⸻ 4️⃣ Kompulsiyon (Rahatlama Çabası) Kaygıyı azaltmak için: • Kontrol etme • Temizleme • Dua etme • İçten içe kendini ikna etmeye çalışma • Sürekli düşünceyi analiz etme 👉 Kısa vadede rahatlama olur. ⸻ 5️⃣ Döngünün Güçlenmesi Beyin şunu öğrenir: “Bu düşünce geldiğinde bunu yapmazsam kaygı geçmez.” Ve döngü yeniden başlar. Asıl problem burada başlar: Kaygıyı azaltan davranış, OKB’yi besler. ⸻ OKB’de En Sık Görülen Düşünce Tuzakları • “Düşünmek = Yapmak” yanılgısı • %100 emin olma ihtiyacı • Aşırı sorumluluk alma • Belirsizliğe tahammülsüzlük • “Ya olursa?” senaryoları OKB zihni, belirsizliği tehlike olarak algılar. ⸻ OKB’de Amaç Düşünceyi Yok Etmek Değildir Çok önemli bir nokta: OKB tedavisinde hedef, düşünceleri susturmak değil, onlarla kurulan ilişkiyi değiştirmektir. Düşünceler bastırıldıkça güçlenir. Kontrol edilmeye çalışıldıkça daha sık gelir. ⸻ Danışanlar İçin Tavsiyeler 🌱 ✔️ 1. “Bu Bir OKB Düşüncesi” Etiketlemesi Düşünce geldiğinde: “Bu bir ihtimal değil, bir OKB düşüncesi.” Bu cümle düşünceyle arana mesafe koyar. ⸻ ✔️ 2. %100 Emin Olmaya Çalışmayı Bırak OKB, kesinlik ister. Hayat ise belirsizlik içerir. “%100 emin olmadan da yaşayabilirim.” Bu cümle terapötik bir beceridir. ⸻ ✔️ 3. Zihinsel Kompulsiyonları Fark Et Sadece davranışlar değil: • Sürekli düşünceyi analiz etmek • Kendini ikna etmeye çalışmak • “Mantıklı açıklama” aramak da kompulsiyon olabilir. Fark etmek, döngüyü kırmanın ilk adımıdır. ⸻ ✔️ 4. Kaygının Geçmesine İzin Ver Kaygı yükselir, zirve yapar ve müdahale edilmezse düşer. Kaygı tehlike değil, dalgadır. ⸻ ✔️ 5. Kendini Düşüncelerinle Tanımlama Aklına gelen düşünceler: • Niyetin değildir • Karakterin değildir • Gerçeğin değildir “Zihnim bunu üretiyor ama ben bu düşünce değilim.” ⸻ Terapötik Bakış Açısı OKB, kişinin zayıflığı değil; aşırı sorumluluk alan, kontrol etmeye çalışan, duyarlı bir zihnin sonucudur. Doğru terapi sürecinde: • Kaygıyla kalabilme • Belirsizliği tolere edebilme • Kompulsiyonları azaltma öğrenilebilir becerilerdir. ⸻ Son Söz OKB düşünceleri ne kadar ikna edici olursa olsun, onlar bir alarm sisteminin yanlış çalışmasıdır. Ve bu sistem yeniden düzenlenebilir.