Normal ve anormal adet kanamaları

Adet Döngüsü (Menstruel Siklus) Nedir?

Kadınlarda bir adetin başlangıcından bir sonraki adetin başlamasına kadar geçen sürece siklus adı verilir. Ortalama 28 gün süren bu döngüde, her seferinde 3 ile 7 gün arasında değişen endometrial kanama (menstruasyon) gerçekleşir. Sağlıklı bir siklusun temel amacı, kadının üreme fonksiyonunun devamlılığını sağlamaktır.

Bir adet dönemi boyunca kaybedilen kan miktarı ortalama 60-80 ml civarındadır. Normal bir adet kanaması, yumurtlamanın (ovulasyon) ardından rahim iç zarı olan endometriumun dökülmesiyle oluşur. Bu süreç; hipotalamus, hipofiz ve yumurtalıklar arasındaki hassas bir hormonal dengenin sonucudur.

Menstruel Siklusun Evreleri

Normal bir adet döngüsü biyolojik olarak üç ana faza ayrılır:

1. Folliküler Faz: Östrojen hormonunun baskın olduğu, endometriumun kalınlaştığı (proliferasyon) evredir.
2. Ovulatuar Faz: Yumurtlamanın gerçekleştiği kritik dönemdir.
3. Luteal Faz: Progesteron hormonunun etkisiyle endometriumun sekresyon fazına girdiği ve gebelik oluşmazsa dökülerek kanamanın başladığı evredir.

Hormonal Mekanizma ve Değişimler

Adet döngüsü, beyindeki hipotalamus ve hipofiz bezi ile yumurtalıklar arasındaki vasküler bir sistem (portal sistem) aracılığıyla yönetilir. Hipotalamustan salgılanan faktörler, hipofiz ön lobundan (adenohipofiz) FSH ve LH hormonlarının salınmasını tetikler.

Rahim ve Yumurtalıklarda Meydana Gelen Değişiklikler

Endometrial Değişiklikler (Rahim İç Zarı)

Rahim iç mukozası bazalis ve fonksiyonalis olmak üzere iki tabakadan oluşur. Kanama sırasında dökülen kısım fonksiyonalis tabakasıdır. Bu süreç üç aşamada incelenir:

• Proliferasyon Fazı: Östrojen etkisiyle damar sayısı artar ve doku 4-5 mm kalınlığa ulaşır.
• Sekresyon Fazı: Korpus luteumdan salgılanan progesteron ile doku 6-7 mm kalınlığa erişir; damarlar kıvrımlı bir hal alır.
• Menstruasyon Fazı: Hormon seviyelerinin düşmesiyle doku dökülür (deskuamasyon), aynı anda yeni doku tamiri (rejenerasyon) başlar.

Ovarial Değişiklikler (Yumurtalıklar)

Doğumda yaklaşık 400.000 olan primordial folikül sayısı, cinsel olgunluk döneminde 400-450 civarına iner. FSH etkisiyle gelişen foliküllerden sadece biri Graaf folikülü haline gelerek yumurtlamaya hazır hale gelir. Yumurtlamadan sonra kalan yapı korpus luteum (sarı cisim) adını alır. Gebelik oluşmazsa bu yapı gerileyerek corpus albikans denilen bir nedbe dokusuna dönüşür.

Adet Düzensizlikleri ve Türleri

Hipotalamus-hipofiz-yumurtalık hattındaki herhangi bir aksama, düzensiz sikluslara yol açar. Bu düzensizlikler şu şekilde sınıflandırılır:

• Amenore: Adet görememe durumudur. Primer (hiç adet görmemiş olma) ve Sekonder (sonradan kesilme) olarak ikiye ayrılır. Gebelik ve menopoz gibi durumlar fizyolojik amenore kapsamındadır.
• Oligomenore: Adet aralıklarının 35 günden uzun olmasıdır.
• Polimenore: 25 günden daha sık aralıklarla adet görmektir.
• Hipomenore: Kanama miktarının 20 cc'den az olmasıdır.
• Hipermenore: Kanama miktarının 150 cc'den fazla ve süresinin uzun olmasıdır.
• Menoraji: Düzenli ancak aşırı miktarda olan kanamalardır.
• Metroraji: İki adet dönemi arasında görülen düzensiz kanamalardır.
• Juvenil Kanamalar: Ergenlik döneminde görülen, genellikle yumurtlama olmamasına bağlı şiddetli kanamalardır.

Ağrılı Adet (Dismenore) ve Adet Öncesi Gerginlik

Dismenore, aşırı ağrılı adet görme durumudur. Altta yatan bir hastalık yoksa primer, miyom veya enfeksiyon gibi bir nedene bağlıysa sekonder dismenore olarak adlandırılır. Tedavide ağrı kesiciler, spazm çözücüler veya doğum kontrol hapları kullanılabilir.

Premenstruel Gerilim Sendromu (PMS) ise kanamadan 10-12 gün önce başlayan fiziksel ve ruhsal şikayetlerdir. Belirtiler üç ana grupta toplanır:

• Ödem Belirtileri: Karında ve memelerde şişkinlik, kilo artışı.
• Nörolojik Belirtiler: Baş ağrısı, yorgunluk, bulantı.
• Psikolojik Belirtiler: Huzursuzluk, depresyon ve alınganlık.

Bu semptomların yönetiminde hormon tedavileri, vitamin destekleri ve spesifik ilaç yaklaşımları uygulanmaktadır.