Multiple Skleroz ve Rehabilitasyonu
Multiple Skleroz (MS) Nedir?
Bir Fizyoterapist Gözüyle Değerlendirme ve Rehabilitasyon Yaklaşımı
Multiple Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini (beyin ve omurilik) etkileyen, kronik ve inflamatuar bir nörolojik hastalıktır. Hastalıkta bağışıklık sistemi, sinir liflerini saran miyelin kılıfa saldırır. Bu durum sinir iletimini yavaşlatır veya bloke eder ve çok farklı klinik belirtilerle karşımıza çıkar.
MS genellikle 20–40 yaş arasında başlar ve kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Seyri kişiden kişiye oldukça değişkendir.
⸻
MS’te Patofizyoloji
• Miyelin hasarı → sinir iletiminde bozulma
• Ataklar sırasında inflamasyon
• Zamanla akson hasarı ve nörolojik kayıplar
• Beyin ve omurilikte plak oluşumları
Bu nedenle MS yalnızca kasları değil; denge, koordinasyon, yürüme, duyu, görme ve bilişsel fonksiyonları da etkileyebilir.
⸻
MS’te Görülen Yaygın Belirtiler
MS’in belirtileri hastalığın tuttuğu bölgeye göre değişir:
• Kas güçsüzlüğü
• Spastisite
• Denge ve koordinasyon bozukluğu
• Yürüme problemleri
• Yorgunluk (fatigue)
• Uyuşma, karıncalanma
• Görme problemleri
• Tremor
• Ağrı
• Mesane ve bağırsak problemleri
⚠️ Özellikle yorgunluk, MS hastalarının yaşam kalitesini en çok etkileyen semptomlardan biridir.
⸻
MS Türleri
• Relapsing-Remitting MS (RRMS): Ataklar ve iyileşme dönemleri
• Secondary Progressive MS (SPMS): Zamanla ilerleyici seyir
• Primary Progressive MS (PPMS): Başlangıçtan itibaren ilerleyici
• Progressive-Relapsing MS (PRMS): Nadir görülen form
Fizyoterapi planlaması yapılırken MS tipi ve evresi mutlaka dikkate alınmalıdır.
⸻
Fizyoterapinin MS’teki Rolü
MS tedavisinde fizyoterapi temel ve vazgeçilmez bir yaklaşımdır. Amaç hastalığı tedavi etmek değil;
👉 fonksiyonelliği korumak, geliştirmek ve yaşam kalitesini artırmaktır.
🎯 Fizyoterapinin temel hedefleri:
• Kas gücünü korumak ve artırmak
• Spastisiteyi azaltmak
• Denge ve koordinasyonu geliştirmek
• Yürüme kapasitesini artırmak
• Düşme riskini azaltmak
• Yorgunluğu yönetmek
• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığı artırmak
⸻
MS’te Fizyoterapi Değerlendirmesi
Bir MS hastasında fizyoterapist şu alanları mutlaka değerlendirir:
• Kas kuvveti
• Tonus (spastisite)
• Denge ve postür
• Yürüme analizi
• Koordinasyon
• Solunum fonksiyonları
• Yorgunluk seviyesi
• Fonksiyonel bağımsızlık
📌 Değerlendirme atak dönemine göre tekrar gözden geçirilmelidir.
⸻
MS’te Fizyoterapi Uygulamaları
🔹 Egzersiz Terapisi
• Düşük–orta şiddette kuvvet egzersizleri
• Fonksiyonel egzersizler
• Aerobik egzersizler (bireye özel dozda)
• Germe egzersizleri
MS’te egzersiz zararlı değil, doğru dozda uygulandığında son derece faydalıdır.
🔹 Denge ve Yürüme Eğitimi
• Proprioseptif egzersizler
• Yürüme patern eğitimi
• Yardımcı cihaz eğitimi (gerektiğinde)
🔹 Spastisite Yönetimi
• Germe
• Pozisyonlama
• Nörofizyolojik yaklaşımlar
• Isı uygulamalarında dikkatli olunmalıdır (Uhthoff fenomeni)
🔹 Yorgunluk Yönetimi
• Enerji koruma teknikleri
• Aktivite–dinlenme dengesi
• Egzersiz dozunun doğru ayarlanması
⸻
MS ve Egzersiz: Önemli Bir Yanlış
Eskiden MS hastalarına “egzersiz yapma” denirdi.
Güncel bilimsel kanıtlar şunu söylüyor:
Uygun dozda egzersiz, MS hastalarında fonksiyonelliği ve yaşam kalitesini artırır.
Ancak:
• Aşırı yorgunluk
• Aşırı ısı artışı
mutlaka önlenmelidir.
⸻
Multidisipliner Yaklaşımın Önemi
MS tedavisi:
• Nörolog
• Fizyoterapist
• Ergoterapist
• Psikolog
• Diyetisyen
iş birliğiyle yürütülmelidir. Fizyoterapist bu ekibin aktif ve merkezî bir parçasıdır.
⸻
Sonuç
Multiple Skleroz, bireysel seyir gösteren kompleks bir hastalıktır.
Fizyoterapi; MS hastalarında hareketi korumanın, bağımsızlığı sürdürmenin ve yaşam kalitesini artırmanın en önemli yollarından biridir.
Her MS hastası benzersizdir ve fizyoterapi programı mutlaka kişiye özel planlanmalıdır.
Fizyoterapist
Muhammed Nuri Ekmen
