Kışın Ayak Sağlığı ve Doğru Ayakkabı Seçimi
Kış Aylarında Ayak Burkulmaları ve Doğru Ayakkabı Seçimi
Fizyoterapist Bakış Açısıyla Koruyucu Yaklaşım
Giriş
Kış aylarında kar, buz ve ıslak zeminler; düşme ve ayak burkulması riskini belirgin şekilde artırır. Özellikle ani yön değiştirme, kayma veya dengesiz basma sonucunda ayak bileği eklemi aşırı zorlanır. Ayak burkulmaları her yaş grubunda görülmekle birlikte, uygun olmayan ayakkabı seçimi bu riskin en önemli nedenlerinden biridir. Bir fizyoterapist olarak bu tür yaralanmaların büyük oranda önlenebilir olduğunu vurgulamak gerekir.
Kışın Ayak Burkulmaları Neden Artar?
Ayak burkulması çoğunlukla ayak bileğinin inversiyon (içe doğru) hareketi sırasında dış bağların zorlanmasıyla oluşur. Kış aylarında bu durumun artmasının başlıca nedenleri şunlardır:
• Kaygan zeminlerde proprioseptif geri bildirimin azalması
• Ani refleks kasılmalarının yetersiz kalması
• Uygun taban yapısına sahip olmayan ayakkabılar
• Ayak bileği kaslarının zayıf veya geç aktive olması
• Görüşün azalması ve zemin farkındalığının düşmesi
Özellikle daha önce burkulma öyküsü olan bireylerde tekrarlayan yaralanma riski yüksektir.
Ayak Bileği Kinematiği ve Burkulma Mekanizması
Ayak bileği stabilitesi; kemik yapı, bağlar, kaslar ve sinir-kas kontrolünün birlikte çalışmasıyla sağlanır. Kayma anında ayak, zemine uyum sağlayamaz ve subtalar eklem hızla kontrolsüz bir pozisyona girer. Eğer peroneal kaslar zamanında aktive olamazsa, burkulma kaçınılmaz hale gelir. Bu nedenle yalnızca ayakkabı değil, nöromüsküler kontrol de büyük önem taşır.
Kış Aylarında Doğru Ayakkabı Seçimi Nasıl Olmalı?
Ayakkabı seçimi, ayak burkulmalarını önlemede en etkili dış faktörlerden biridir. Dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:
1. Taban Yapısı
• Kaymaz, kauçuk veya termoplastik taban tercih edilmelidir
• Çok sert veya tamamen düz tabanlar zemine uyumu azaltır
• Taban desenleri derin ve çok yönlü olmalıdır
2. Topuk Yüksekliği
• Düz veya çok yüksek topuklu ayakkabılar stabiliteyi azaltır
• 2–4 cm arası topuk yüksekliği ayak bileği kontrolünü destekler
3. Ayak Bileği Desteği
• Ayak bileğini saran (high-top) modeller özellikle riskli bireylerde tercih edilebilir
• Aşırı gevşek bilek yapısı burkulma riskini artırır
4. İç Taban ve Ayak Uyumu
• Ayağı tam kavrayan, boşluk bırakmayan modeller seçilmelidir
• Aşırı yumuşak tabanlar dengeyi olumsuz etkileyebilir
• Gerekli durumlarda kişiye özel tabanlık kullanılabilir
Burkulmaları Önlemek İçin Fizyoterapist Önerileri
Ayakkabı seçiminin yanında aşağıdaki önlemler burkulma riskini önemli ölçüde azaltır:
• Ayak bileği kuvvetlendirme egzersizleri
• Denge ve propriosepsiyon çalışmaları
• Soğuk havalarda kasları aktive eden kısa ısınmalar
• Daha önce burkulma geçiren bireylerde koruyucu bantlama veya bileklik kullanımı
Unutulmamalıdır ki ayak burkulmaları basit bir yaralanma gibi görünse de, uygun şekilde ele alınmazsa kronik ayak bileği instabilitesine yol açabilir.
Sonuç
Kış aylarında ayak burkulmaları kaçınılmaz değildir. Doğru ayakkabı seçimi, çevresel farkındalık ve fizyoterapist rehberliğinde yapılan koruyucu egzersizler sayesinde bu risk büyük ölçüde azaltılabilir. Ayak bileği sağlığını korumak, yalnızca kış aylarında değil, yaşam boyu hareket kalitesi için büyük önem taşır.
⸻
Fizyoterapist
Muhammed Nuri Ekmen
