Kurdeşen (ürtiker)

Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?

Ürtiker, halk arasında bilinen adıyla kurdeşen, deride aniden ortaya çıkan, kısa sürede kaybolabilen kızarıklık, kabarıklık ve yoğun kaşıntı ataklarıyla karakterize, oldukça yaygın bir deri hastalığıdır. İstatistiksel verilere göre, bireylerin yaklaşık %20’si yaşamları boyunca en az bir kez ürtiker atağı geçirmektedir. Bu durum, hastalığın toplum sağlığı açısından ne kadar sık görüldüğünü açıkça ortaya koymaktadır.

Ürtiker Belirtileri ve Klinik Görünüm

Ürtiker lezyonları, birkaç milimetreden tüm gövdeyi kaplayabilen geniş alanlara kadar farklı boyutlarda, kırmızı-pembe renkli kabarıklıklar şeklinde görülür. Bu kabarıklıklar bazen merkezden iyileşme göstererek halka benzeri bir form alabilir. Lezyonların en belirgin özelliği, 30 dakika ile 24 saat arasında değişen sürelerde, yerinde hiçbir iz bırakmadan kendiliğinden kaybolmasıdır.

Gerileyen lezyonların yerine vücudun farklı bölgelerinde yeni kabarıklıklar oluşabilir. Hastalar genellikle kaşıntı ve kabarıklıkların akşam saatlerinde ve gece vaktinde şiddetlendiğini ifade ederler. Bu döngüsel seyir, hastalığın tipik klinik tablosunu oluşturur.

Anjioödem: Derin Yerleşimli Şişlikler

Şişliklerin derinin daha derin tabakalarında yerleşmesi durumunda, tablo anjioödem olarak adlandırılır. Anjioödemde deri rengi normaldir ancak kaşıntı yerine belirgin bir ağrı ve yanma hissi eşlik eder. Bu durum sıklıkla göz kapakları, dudaklar, ağız içi, avuç içleri ve ayak tabanlarında gözlemlenir.

Anjioödem tablosunda aşağıdaki semptomların görülmesi, solunum veya sindirim sistemi mukozasının etkilendiğini gösterir ve acil tıbbi müdahale gerektirir:

• Yutmada ve nefes almada zorluk
• Damakta şiddetli kaşıntı
• Karın ağrısı ve ishal

Ürtikerin Sınıflandırılması: Akut ve Kronik

Ürtiker, semptomların devam etme süresine göre iki ana gruba ayrılır. Altı haftadan kısa süren vakalar akut ürtiker, altı haftayı aşan vakalar ise kronik ürtiker olarak tanımlanır. Akut vakalarda tetikleyici nedeni saptama olasılığı, kronik vakalara oranla çok daha yüksektir.

Ürtikeri Tetikleyen Faktörler Nelerdir?

Ürtiker pek çok farklı nedene bağlı olarak gelişebilir. En sık karşılaşılan tetikleyiciler şu şekilde kategorize edilebilir:

1. İlaçlar ve Kimyasal Maddeler

Başta antibiyotikler (penisilin, sefalosporinler), ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler olmak üzere her türlü ilaç ürtikere neden olabilir. Ayrıca aşılar ve lokal anestezikler de potansiyel tetikleyiciler arasındadır.

2. Yiyecekler ve Gıda Katkı Maddeleri

Tatlandırıcılar ve gıda boyaları başta olmak üzere; deniz ürünleri, kuruyemişler (fındık, fıstık), baklagiller, bazı sebze ve meyveler (kereviz, havuç, muz, çilek, domates) ve baharatlar ürtikeri tetikleyebilir.

3. Enfeksiyonlar ve Diğer Etkenler

Özellikle çocuklarda nezle ve grip gibi viral enfeksiyonlar en sık nedendir. Ayrıca arı sokmaları, polenler, ev tozu akarları, hayvan tüyleri ve sigara dumanı gibi inhalan alerjenler de süreci başlatabilir.

4. Fiziksel Uyarılar

Sıcak, soğuk, su, güneş ışığı veya basınç gibi fiziksel faktörler sonrası gelişen tabloya fiziksel ürtiker denir.

Ürtiker Oluşum Mekanizması

Ürtikerin temelinde, dokularda bulunan mast hücrelerinin aktifleşmesi yatar. Alerjenler, bakteriler veya fiziksel travmalar gibi uyaranlarla aktifleşen bu hücreler, içlerindeki mediatörleri salgılarlar. Bu maddeler damarlarda genişlemeye (vazodilatasyon) ve geçirgenlik artışına yol açarak deride karakteristik kızarıklık ve şişliği oluşturur.

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Ürtiker tanısı, uzman bir hekim tarafından yapılan fiziksel muayene bulguları ile konulur. Tanı sürecinde alerji testlerinin her vakada yeri yoktur; doktorunuz gerekli gördüğü takdirde özel testler isteyebilir.

Ürtikerden Korunmak İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hastalığın nüksetmesini önlemek ve semptomları hafifletmek için şu kurallara uyulmalıdır:

• Çok gerekli olmadıkça aspirin ve ağrı kesici kullanmayınız.
• Anjioödem öykünüz varsa, hipertansiyon tedavisinde kullanılan ACE inhibitörlerinden kaçınınız.
• Alkol tüketiminden uzak durunuz.
• Ağır egzersiz, aşırı sıcak veya aşırı soğuk ortamlardan kaçınınız.
• Boya ve katkı maddesi içeren işlenmiş gıdaları tüketmeyiniz.