İlaç alerjisi

İlaç Alerjisi ve Reaksiyonları Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Tıbbın ilerlemesiyle birlikte hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılan ilaç çeşitliliği artmış, buna paralel olarak ilaç alerjilerinin görülme sıklığında da ciddi bir yükseliş yaşanmıştır. İlaçların büyük bir kısmı tek başlarına alerjen özellik taşımasa da vücuda girdiklerinde belirli proteinlerle birleşerek alerjik bir nitelik kazanabilirler. Ayrıca ilaç üretimi sırasında kullanılan boya ve koruyucu maddeler de reaksiyonlardan sorumlu olabilmektedir.

İlaç alerjileri bilimsel verilere göre çok sık görülen durumlar değildir. Ancak hastaların ilaç kullanımı sonrası yaşadığı her yan etkiyi alerji olarak tanımlaması, toplumda bu tanının olduğundan daha yaygın sanılmasına yol açmaktadır. Gerçek bir ilaç alerjisinin teşhisi, mutlaka bir alerji ve immünoloji uzmanı tarafından konulmalıdır.

İlaçlarla Oluşan Her Reaksiyon Alerji midir?

İlaç kullanımı sonrası ortaya çıkan her olumsuz durum alerji değildir. İlaçlar; toksik etkiler, tolerans bozuklukları, kişisel dayanıksızlıklar ve idiyosenkrazi adı verilen beklenmedik yan etkiler gösterebilirler. Alerji dışı reaksiyonlar genellikle doza bağımlı olarak gelişir.

İlaç alerjisini ayırt eden temel özellikler şunlardır:

• Aile Öyküsü: Ailesinde alerjik hastalık hikayesi olan bireyler daha yüksek risk altındadır.
• Duyarlılaşma Süreci: Alerjik reaksiyon genellikle ilacın ilk kullanımında değil, vücudun o molekülü daha önceden tanımış olması (önceki kullanım) durumunda ortaya çıkar.
• Çapraz Reaksiyon: Kişi, farkında olmadan benzer moleküler yapıya sahip muadil bir ilacı daha önce kullanmış olabilir.

İlaç Alerjisinin Belirtileri Nelerdir?

İlaç alerjileri, hafif deri döküntülerinden hayati tehlike arz eden tablolara kadar geniş bir yelpazede belirti verebilir. Anafilaksi olarak adlandırılan ve acil müdahale gerektiren ölümcül tabloların yanı sıra şu belirtiler gözlemlenebilir:

• Ateş, kurdeşen (ürtiker) ve anjiyoödem
• Alerjik deri hastalıkları ve ışık alerjisi
• Kan hücrelerinin yıkımı ve damar iltihabı (vaskülit)
• Karaciğer, böbrek ve safra kanallarında fonksiyon bozuklukları
• Romatizmal hastalıklara benzer eklem ve kas tabloları

En Sık Alerji Yapan İlaçlar

İstatistiksel olarak ilaç alerjilerinin en büyük sorumlusu antibiyotiklerdir (%45). Bu durumun temel nedeni, dünya genelinde ve ülkemizde antibiyotiklerin gereksiz veya kontrolsüz kullanımıdır. Diğer riskli ilaç grupları ise şunlardır:

Özellikle penisilin alerjisi, toplumda %0.7 ile %10 arasında değişen oranlarda görülür. Penisilin üreten küf mantarlarına alerjisi olanlar veya bu ilaçla tedavi edilmiş hayvanların sütünü tüketenlerde, ilaç formunu hiç almasalar dahi reaksiyon gelişebilir.

Yalancı Alerjik Reaksiyonlar (Pseudoallergy)

Bazı ilaçlar, gerçek bir bağışıklık sistemi yanıtı olmasa da alerjiye benzer semptomlar tetikleyebilir. Aspirin, bazı tansiyon ilaçları, morfin, K vitamini ve vücuttan demir atılımını sağlayan ilaçlar bu gruptadır. Bu maddeler sıklıkla burun akıntısı, nefes darlığı ve kurdeşen gibi şikayetlere yol açar.

Teşhis ve Test Süreci

Eğer bir ilaca karşı kurdeşen, nefes darlığı veya öksürük gibi bir tepki verdiyseniz, yapılacak en doğru hamle o ilacı kullanmayı bırakmaktır. Teşhis için şu yöntemler izlenir:

1. Alerji Deri Testleri: İlgili ilaca karşı hassasiyeti ölçmek için uygulanır.
2. Kan Testleri: Özellikle penisilin gibi belirli ilaçlar için spesifik antikor taraması yapılır.
3. Klinik Değerlendirme: Sadece o an kullanılması gereken ilaçlar için test yapılmalıdır; ileride kullanılma ihtimali olan her ilaca önceden test yapmak tıbbi açıdan uygun değildir.

Tedavi ve Korunma Önerileri

İlaç alerjisinde en temel tedavi yöntemi, sorumlu ilaçtan kesinlikle sakınmaktır. Hafif veya ağır tüm reaksiyonlarda ilk adım ilacın kesilmesi ve vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmasıdır.

İlaç Alerjisi Olan Bireyler İçin Tavsiyeler:

• Durumunuz hakkında ailenizi ve iş çevrenizi mutlaka bilgilendirin.
• Üzerinizde alerjik olduğunuz ilaçların listesini içeren bir alerji kartı veya belge taşıyın.
• Herhangi bir operasyon veya tedavi öncesinde bu listeyi hekiminize sunun.
• Farklı isimlerdeki ilaçların aynı etken maddeyi içerebileceğini unutmayın; doktorunuza danışmadan hiçbir ilacı kullanmayın.

Sağlıklı günler dileğiyle…
Prof. Dr. Cengiz KIRMAZ