İkinci düzey ultrasonografi

Gebelikte Modern Dönem: Kapalı Kutu Olmaktan Çıkan Süreç

Bundan yaklaşık 15-20 yıl öncesine kadar anne adayları, bebeklerini kucaklarına alana dek onların sağlık durumu hakkında kapsamlı bilgi sahibi olamıyordu. Eski deyimle "kapalı kutu" olarak nitelendirilen gebelik sürecinde, bebeğin herhangi bir doğumsal anomalisi veya hastalığının olup olmadığını önceden kestirmek mümkün değildi. Günümüzde ise gelişen teknoloji, gebeliği neredeyse tüm detaylarıyla izlemeyi olanaklı hale getirmiştir.

Ultrasonografinin tıp dünyasına girdiği ilk yıllarda kullanılan cihazlar, bebek hakkında detaylı veriler sunmaktan oldukça uzaktı. O dönemdeki görüntü kalitesi günümüz standartlarına göre oldukça düşüktü ve bu görüntüleri analiz edecek yeterli tıbbi bilgi birikimi henüz oluşmamıştı. Zamanla hem görüntüleme teknolojilerinde devrim niteliğinde iyileşmeler yaşandı hem de elde edilen verilerin gebelik seyriyle ilişkisini yorumlayacak uzmanlık düzeyi arttı.

Prenatal Tanı ve Bebek Sağlığında Kritik Faktörler

Günümüzde ultrasonografi sayesinde saptanan bir bulgunun, hangi komplikasyonlarla sonuçlanabileceği konusunda isabetli yorumlar yapılabilmektedir. Gelişmiş ülkelerde önlenebilir nedenlere bağlı bebek ölümleri azaldıkça, iki temel neden ön plana çıkmıştır: Prematürite (erken doğum) ve doğumsal anomaliler. Bu durum, modern tıbbın odağını bu iki alana kaydırmıştır.

Sosyal yapının değişmesiyle birlikte 35 yaş ve üzerindeki kadınların bebek sahibi olma oranının artması, prenatal tanı (doğum öncesi tanı) yöntemlerine olan ihtiyacı tetiklemiştir. Ebeveynlerin, çocuklarının sağlık durumunu doğumdan önce bilme beklentisi, bu alanı tıbbın en popüler branşlarından biri haline getirmiştir. Bu süreçte hekimlerin en güçlü tanı aracı ise kuşkusuz ultrasonografidir.

İkinci Düzey Ultrasonografi Nedir ve Ne Zaman Yapılır?

Doğumsal problemlerin detaylı bir şekilde incelenmesine yönelik yapılan işleme tıbbi literatürde ikinci düzey ultrasonografi adı verilir. Halk arasında bu işlem için sıklıkla şu terimler kullanılsa da bunlar teknik olarak tam doğru ifadeler değildir:

• Detaylı ultrason
• Büyük ultrason
• Renkli ultrason
• Renkli Doppler ultrason

Anomali taraması için en uygun dönem gebeliğin 18-24. haftaları arasıdır. Bu haftalarda bebeğin yapısal gelişimi büyük ölçüde tamamlanmış olur ve amniyotik sıvı miktarı net bir görüntüleme için en ideal seviyededir.

İnceleme Sırasında Değerlendirilen Organ ve Yapılar

Detaylı inceleme sırasında belirli bir sistem dahilinde bebeğin anatomisi titizlikle gözden geçirilir. İnceleme kapsamında şu yapılar sırasıyla kontrol edilir:

Doppler Ultrasonografi ve İkinci Düzey Arasındaki Farklar

Sıklıkla karıştırılan bir diğer konu ise Doppler ultrasonografi ile ikinci düzey ultrasonografi arasındaki farktır. İkinci düzey inceleme sırasında sıklıkla Doppler de yapılsa da, obstetrik Doppler tek başına bir anomali tarama yöntemi değildir. Bu inceleme daha çok; annede preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) riski veya bebekte rahim içi gelişme geriliği olup olmadığını belirlemek amacıyla kullanılır.

Uygulama Standartları ve Başarı Oranı

İkinci düzey ultrasonografi için genellikle üç veya dört boyutlu cihazlar tercih edilse de, bu mutlak bir zorunluluk değildir. Görüntü kalitesi yeterli olan herhangi bir cihazla da bu tarama gerçekleştirilebilir. İşlemin mutlaka ikinci bir uzman tarafından yapılması şart değildir; doktorunuz kendi donanımıyla bu işlemi yapabilir veya gerekli gördüğünde "ikinci bir göz" görüşü isteyebilir.

Unutulmamalıdır ki, ikinci düzey ultrasonografi tüm doğumsal problemleri %100 oranında saptayamaz. Ancak optimal şartlarda ve uzman ellerde yapılan bir değerlendirme ile mevcut anomalilerin yaklaşık %80'i başarılı bir şekilde ekarte edilebilmektedir.