Hpv enfeksiyonu ve rahim ağzı kanseri aşılaması
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
HPV Enfeksiyonu Nedir ve Neden Önemlidir?
Human Papilloma Virüsler (HPV), oldukça yaygın görülen ve yüksek bulaşıcılık oranına sahip kılıfsız DNA virüsleridir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, dünya genelinde yaklaşık her 10 kişiden 1'i HPV taşımaktadır. Bir kadının 50 yaşına kadar bu enfeksiyona yakalanma riski ise en az %80 olarak belirlenmiştir.
HPV'nin farklı tipleri, vücutta çeşitli sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Yüksek riskli HPV tipleri kadınlarda servikal kanser (rahim ağzı kanseri), vulva, vajina ve anüs kanserleri ile ilişkilidir; erkeklerde ise anüs ve penis kanserlerine neden olabilmektedir. Düşük riskli tipler ise genellikle genital siğiller ve prekanseröz lezyonlarla sonuçlanmaktadır.
HPV ve Kanser İlişkisi
HPV, dünya genelindeki kanser vakalarında kritik bir rol oynamaktadır. İstatistiksel verilere göre HPV'nin kanser türleri üzerindeki etkisi şu şekildedir:
- Servikal Kanserler: Vakaların yaklaşık %100'ünden sorumludur.
- Anal Kanserler: %83 - %95 oranında ilişkilidir.
- Vajinal Kanserler: %60 - %65 oranında etkendir.
- Penis Kanserleri: %30 - %42 oranında sorumludur.
Özellikle HPV tip 16 ve 18, servikal kanserlerin yaklaşık %70'inden (ABD ve AB'de %84'ünden) sorumludur. Servikal kanser, Avrupa'da 15-44 yaş arası kadınlarda en sık görülen ikinci kanser türüdür. Kaybedilen yaşam yılı açısından değerlendirildiğinde, bu kanser türü meme kanserinin dahi önüne geçmektedir.
Genital Siğiller ve Halk Sağlığı Üzerindeki Etkisi
HPV tip 6 ve 11, genital siğillerin %90'ından ve RRP (Rekürren Respiratuar Papillamatozis) olgularının %100'ünden sorumludur. Genital siğiller, tedavi yöntemlerinin sadece %70 başarı sağlaması ve nüks oranının yüksek olması nedeniyle bireylerde depresyon ve cinsel fonksiyon bozukluğu gibi psikososyal sorunlara yol açabilmektedir.
WHO verilerine göre her yıl dünyada yaklaşık 493.000 servikal kanser olgusu görülmekte ve 274.000 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu ölümlerin %80'den fazlası, tarama programlarının yetersiz olduğu gelişmekte olan ülkelerde yaşanmaktadır. Yıllık 10 milyon ileri evre (HSIL) ve 30 milyon erken evre (LSIL) prekanseröz lezyon vakası, HPV'nin kapsamlı bir halk sağlığı sorunu olduğunu kanıtlamaktadır.
Türkiye’de HPV’nin Mevcut Durumu
Türkiye'de HPV insidansına dair kapsamlı çalışmalar kısıtlı olsa da mevcut veriler durumun ciddiyetini göstermektedir. Sekiz ili kapsayan bir araştırmada servikal kanser insidansı 100.000'de 4,76 olarak bulunmuştur. 2008 yılında yapılan bir çalışma, kadınların %10,7'sinde genital siğil varlığını ortaya koymuştur. Ülkemizde henüz yaygın bir ulusal tarama programı bulunmamaktadır.
HPV Aşısı Hakkında Genel Öneriler
HPV'den korunmanın en etkili yolu aşılamadır. Uzmanlar tarafından önerilen temel uygulama esasları şunlardır:
- Rutin Aşılama: 9-13 yaş arası kız çocuklarında rutin aşılama önerilir. Maksimum yarar için aşı, virüsle temas etmeden önce uygulanmalıdır.
- Telafi Aşılaması: Daha önce aşılanmamış 13 yaş üzeri adolesan kızların ve yetişkin kadınların aşılanması tavsiye edilir.
- Tarama Devamlılığı: Aşı yapılmış olsa dahi Pap test (servikal kanser tarama) uygulamalarına düzenli olarak devam edilmelidir.
Özel Durumlar ve Uygulama Esasları
HPV aşısı uygulaması öncesinde herhangi bir spesifik tıbbi inceleme (Pap testi, kolposkopi veya HPV DNA testi) yapılmasına gerek yoktur. Aşılamaya dair bilinmesi gereken özel durumlar şunlardır:
- Mevcut Enfeksiyonlar: Pap testi sonucu belirsiz (ASCUS) olan, HPV DNA testi pozitif çıkan veya kondilomu olan kadınlar aşılanabilir.
- Tedavi Edici Etki: Aşının mevcut enfeksiyonlar veya siğiller üzerinde tedavi edici bir etkisi yoktur; aşı koruyucu amaçlıdır.
- Bağışıklık Durumu: HIV pozitif veya immün sistemi baskılanmış kişilerde aşının etkinliği hakkında yeterli veri henüz bulunmamaktadır.
Gebelik ve Emzirme Döneminde Aşılama
- Gebelik: Gebe kadınlara HPV aşısı önerilmez. Aşılama sürecinde gebe kalınırsa, kalan dozlar doğum sonrasına ertelenmelidir.
- Emzirme: Emziren kadınlar güvenle HPV aşısı yaptırabilirler.
Türkiye'de Ruhsatlı HPV Aşıları ve Özellikleri
HPV aşıları, virüsün DNA'sını içermeyen virüs benzeri partiküllerden (VBP) üretilir. Bu nedenle aşının hastalığa yol açma riski yoktur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış iki tip aşı bulunmaktadır:
| Aşı Adı | Tip | Hedeflenen HPV Tipleri | Endikasyon Yaş Aralığı |
|---|---|---|---|
| Gardasil | Kuadrivalan (Dörtlü) | 6, 11, 16, 18 | 9 - 26 Yaş |
| Cervarix | Bivalan (İkili) | 16, 18 | 10 - 25 Yaş |
Aşıların Koruyuculuk Kapsamı
- Gardasil: Servikal kanser, genital siğiller, CIN 1/2/3, AIS, VIN 2/3 ve VaIN 2/3 gibi lezyonların önlenmesinde etkilidir.
- Cervarix: Temel olarak servikal kanser ve ileri evre prekanseröz lezyonların (CIN 2/3) önlenmesi için endikedir.
Klinik çalışmalar, her iki aşının da HPV 16/18 kaynaklı kanserleri önlemede yüksek etkinlik gösterdiğini kanıtlamıştır. Mevcut veriler en az 5 yıllık koruma sağlamakla birlikte, devam eden çalışmalar koruma süresinin çok daha uzun olacağını öngörmektedir.
