GÖZ TEMBELLİĞİ(Ambliyopi)

Göz Tembelliği (Ambliyopi) Nedir? Tanımı ve Gelişim Süreci

Anne karnında başlayan göz organı ve görme fonksiyonunun gelişimi, doğumdan itibaren ışık ve görsel uyaranlarla devam eder. Sağlıklı bir gelişim sürecinde, her iki gözden gelen görüntüler beyinde birleştirilerek tek bir görüntü olarak algılanır. Ancak bu gelişimi engelleyen her türlü faktör, göz tembelliği (ambliyopi) ile sonuçlanmaktadır.

Göz tembelliği, bir veya her iki gözde görme keskinliğinin azalması ve bu durumun etkin bir şekilde tedavi edilememesi olarak tanımlanır. Bu süreçte beyin, az gören gözü ihmal etmeye başlar ve iyi gören göz baskın hale gelir. Toplumda görülme sıklığı %2-4 arasındadır.

Göz Tembelliğinin Belirtileri Nelerdir?

Göz tembelliği bebeklerde ve çocuklarda bazen hiçbir belirti vermeyebilir. Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken olası belirtiler şunlardır:

• Gözlerde kayma veya şaşılık,
• Gözlerde titreme ve ışığa karşı aşırı hassasiyet ya da duyarsızlık,
• Objeleri veya oyuncakları takip etmeme, anneyi görünce gülümsememe,
• Sık sık gözleri ovalama ve göz kırpma,
• Bir gözü kapatma isteği,
• Gözlerin normalden büyük veya küçük olması,
• Göz-el koordinasyon bozukluğu ve normalin üzerinde sakarlık (düğme ilikleme, bardağa uzanma gibi işlerde zorluk).

Göz Tembelliğinin Nedenleri

Ambliyopiye yol açan temel faktörler aşağıda maddeler halinde sunulmuştur:

1. Şaşılık: Gözlerdeki kayma nedeniyle beynin farklı görüntüler alması.
2. Anizometropi: İki göz arasında 2 diyoptri ve üzerinde numara farkı olması.
3. Yüksek Kırma Kusurları: Her iki gözde bulunan yüksek dereceli numaralar.
4. Yapısal Problemler: Doğumsal katarakt, kornea hastalıkları, göz tansiyonu, retina hastalıkları ve göz kapağı düşüklüğü (pitozis) gibi ışığın retinaya ulaşmasını engelleyen durumlar.
5. Uygunsuz Tedaviler: Yanlış uygulanan kapama tedavileri.

Özellikle sinir sisteminin esnek olduğu ilk 2-6 yaş aralığı, bu nedenlerin saptanması ve tedavisi için kritik öneme sahiptir.

Tanı ve Erken Teşhisin Önemi

Şaşılık dışındaki göz tembelliği vakalarının aileler tarafından fark edilmesi oldukça güçtür. Bu nedenle çocukların; doğumdan sonraki ilk 1. ayda, 3-6. aylarda, 3 ve 5 yaşlarında düzenli göz muayenesinden geçmesi gerekir. Aile hekimleri ve çocuk doktorlarının yaptığı tarama testleri, özellikle kreş ve anaokulu döneminde hayati önem taşır.

Göz Tembelliği Tedavi Yöntemleri

Tedavide temel prensip, tembelliğe yol açan sorunun erken teşhis edilmesidir. Doğumsal katarakt veya göz tansiyonu gibi yapısal sorunlarda ilk 2 yaş içinde cerrahi müdahale gereklidir. Kırma kusurları ise gözlük veya lens ile düzeltilmelidir.

1. Kapama Tedavisi

Sağlam gözün özel bir bandajla kapatılarak tembel gözün çalıştırılması esasına dayanır. Kapama süresi, hekim tarafından hastanın yaşına ve tembelliğin derinliğine göre 20 dakika ile tam gün arasında belirlenir. Bu süreçte çocuğun görsel uyaran yoğunluğunu artırmak için boyama yapması veya bilgisayar oyunları oynaması önerilir. Kapama tedavisi 10-12 yaşa kadar uygulanabilir.

2. Ortoptik ve CAM Tedavisi

Hastane ortamında uygulanan fizik tedavi yöntemleridir. Ortoptik tedavi ile göz kasları güçlendirilirken, CAM tedavisinde özel cihazlar ve görsel labirentler kullanılarak odaklanma yeteneği artırılır.

3. Nörovizyon (Dikoptik) Tedavisi

10-55 yaş arasındaki bireylere uygulanan bu yöntemde, bilgisayar teknolojisi kullanılarak beyne görme yeniden öğretilir. İlk seans hastanede, devamı ise evde gerçekleştirilir.

4. Cerrahi ve Yeni Yöntemler

Kırma kusurlarının tedavisinde Lazer (PRK, LASIK) cerrahisi uygulanabilir. Ayrıca güncel olarak şu yöntemler de değerlendirilmektedir:

• Akupunktur,
• Makulaya düşük doz lazer uygulaması,
• Mavi-Kırmızı ışık uyarısı.

Tedavi Edilmezse Karşılaşılabilecek Riskler

Göz tembelliği erken dönemde tedavi edilmezse, yaşam boyu kalıcı görme kaybı kaçınılmazdır. Bu bireylerde derinlik algısı ve üç boyutlu görme gibi yüksek fonksiyonlar gelişmez. Bu durum, kişinin ilerideki meslek seçimini ve yaşam kalitesini doğrudan olumsuz etkiler. Unutulmamalıdır ki; tedavide başarı oranı yaş ilerledikçe azalmaktadır.