Gençlerin Karşılaştığı Cinsel Şiddet

Gençlerin Cinsel ve Üreme Hakları ve İnsan Hakları Temeli

Cinsel haklar ve üreme hakları, temel insan haklarının ayrılmaz bir parçasıdır. Bu hakların temel amacı, her bireyin risklerden uzak, güvenli ve doyumlu bir cinsel yaşama sahip olmasını sağlamaktır. Cinsellik ve üremenin tam bir iyilik hali içinde sürdürülebilmesini hedefleyen bu yapı, uluslararası düzeyde kabul görmüş standartlara dayanmaktadır.

1994 yılında gerçekleştirilen Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı (ICPD, Kahire) ve 1995 yılındaki Dördüncü Dünya Kadın Konferansı (Pekin), bu hakları insan hakları gündemine taşıyarak toplumsal boyuttan kişisel boyuta aktarmıştır. Bu kapsamda, uluslararası yasalara bağlı olarak gençler için özelleştirilmiş haklar tanımlanmıştır.

Gençler İçin Tanımlanan Temel Cinsel ve Üreme Hakları

Gençlerin cinsel sağlık ve üreme süreçlerinde sahip olduğu haklar şu başlıklar altında toplanmaktadır:

• Kendin Olma Hakkı: Kendi kararlarını verme, kendini ifade etme, cinsellikten zevk alma, güvenli olma, evlilik kararında özgür olma ve aile planlamasını seçme özgürlüğü.
• Bilme Hakkı: Cinsellik, gebelikten korunma yöntemleri, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (HIV/AIDS) ve üreme hakları konularında bilgi edinme.
• Kendini Koruma ve Korunma Hakkı: İstenmeyen gebelikler, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve her türlü cinsel istismara karşı korunma.
• Sağlık Hizmetlerine Ulaşma Hakkı: Özerkliğe saygılı, erişilebilir, kaliteli ve saygın sağlık hizmetlerinden yararlanma.
• Katılma Hakkı: Gençlere yönelik programların planlanması, seminer ve toplantı gibi süreçlerin her aşamasında aktif rol alma.

Gençlerin cinselliklerinin kabul edilmesi, gereksinimlerinin duyulması ve ciddiye alınması bir zorunluluktur. Ancak günümüzde aileler, sağlık personeli ve toplum tarafından bu hakların sıklıkla ihlal edildiği görülmektedir. Sosyo-demografik ve kültürel faktörler nedeniyle gençler, cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerini en az kullanan kesimi oluşturmaktadır.

Cinsel Şiddet ve İstismar Kavramı

İstismar, henüz bedensel, ruhsal ve sosyal olgunluğa erişmemiş bir genç ile bir yetişkin arasındaki her türlü uygunsuz etkileşimi ifade eder. Bu etkileşim; sözel, fiziksel veya duygusal olabilir ve gencin gelişimi üzerinde kalıcı izler bırakır. Bir yetişkinin bir gence cinsel amaçla yaklaşması, durumun gence verdiği zarara bakılmaksızın istismar olarak kabul edilir.

Araştırmalar, her on erkek çocuktan birinin ve her üç kız çocuktan birinin 18 yaşından önce cinsel istismar riski taşıdığını göstermektedir. İstismar türleri oldukça geniş bir yelpazeye yayılmaktadır:

• Sözel istismar ve telefonla taciz.
• Teşhircilik, röntgencilik ve cinsel ilişkiye tanık etme.
• Bedene cinsel amaçlı dokunma ve müstehcen yayınlara maruz bırakma.
• Fuhuşa itme, ırza geçme ve ensest (aile içi cinsel istismar).

İstismarcı Profili ve İstatistiksel Veriler

Toplumdaki genel kanının aksine, istismarcılar genellikle yabancı veya yaşlı kişiler değil, gencin tanıdığı bireylerdir. Çukurova Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışma, istismarcıların profiline dair çarpıcı veriler sunmaktadır:

Veriler, cinsel istismara uğrayan kız çocuklarının %95'inde, erkek çocuklarının ise %80'inde failin erkek olduğunu göstermektedir. Aile içi istismarların %75'i ise baba (%46) veya üvey baba (%27) tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu noktada failin sadece cezalandırılması değil, ruhsal sağaltımının sağlanması da büyük önem taşımaktadır.

İstismar Sonrası Süreç ve Ortaya Çıkma Biçimleri

İstismar vakaları genellikle üç farklı süreçle yönetilir:

1. Gizlilik: Failin korunması amacıyla aile sisteminin olayı saklamasıdır; bu durum eylemin tekrarlanmasına zemin hazırlar.
2. Örtbas Etme: Namus kavramı gerekçe gösterilerek tedavinin engellenmesi ve çocuğun suçlanması durumudur.
3. Ortaya Çıkma: Olay ya tesadüfen (gebelik, hastalık, fiziksel yaralanma veya ruhsal belirtilerle) ya da gencin planlı bir şekilde istismarcıyı suçlamasıyla gün yüzüne çıkar.

Cinsel İstismarın Gençler Üzerindeki Psikolojik Etkileri

İstismara uğrayan gençlerde zedelenmenin dinamikleri dört ana başlıkta incelenir:

• Zedelenmiş Cinsellik: Cinsel davranışlarda artış, uygunsuz cinsel oyunlar ve erişkinlikte vajinismus gibi sorunlar görülebilir. İstismarın erken yaşta ve şiddetli olması bu durumu tetikler.
• İhanet Duygusu: Korunması gereken kişiler tarafından zarar görme sonucu gelişen derin güvensizlik halidir.
• Acizlik ve Suçluluk: Kurbanın olayı durdurabileceğine dair yanlış inancı, kendisini suçlamasına ve acizlik hissetmesine neden olur.
• Damgalanmak: Yetersizlik, izolasyon ve lekelenmişlik hissi ile birlikte karşı cinse güvensizlik veya uygunsuz nesnelere çabuk bağlanma gelişebilir.

Cinsel İstismara İşaret Eden Klinik Belirti ve Bulgular

Cinsel istismarın tanınması fiziksel istismara göre daha zordur çünkü her zaman fiziksel bir kanıt bulunmayabilir. Ancak hekimler ve bakım verenler şu üç temel belirtiye dikkat etmelidir: Davranışsal değişiklikler, tıbbi yakınmalar ve gencin durumu açıklaması.

Fiziksel ve Tıbbi Bulgular

• Genital veya anal bölgede sıyrıklar, ağrı, kaşınma veya kanama.
• Yürüme ve oturmada güçlük, perine yırtıkları.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar.

Davranışsal Değişiklikler

• Okul başarısında ani düşüş ve yetişkinlerden korkma.
• Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri ve çökkün duygulanım.
• Yaşa uygun olmayan cinsel ilgi, aşırı mastürbasyon veya cinsel saldırganlık.
• Evden kaçma, kendine zarar verme ve madde kullanımı.
• Duygulanımda ani dalgalanmalar ve yalan söyleme, çalma gibi davranış bozuklukları.