Gelişim Alanlar ve Gelişim Dönemleri
- İnsan gelişimi; fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal gibi farklı alanlarda döllenmeden ölüme kadar kesintisiz devam eden çok boyutlu bir süreçtir.
- Gelişim süreci, motor becerilerden ahlak gelişimine kadar geniş bir yelpazeyi kapsarken bireyi çevresiyle etkileşim halindeki aktif bir varlık olarak ele alır.
- Bilimsel incelemeyi kolaylaştırmak adına gelişim; bebeklikten yaşlılığa kadar belirli yaş aralıklarını ve temel özellikleri içeren yedi ana döneme ayrılır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gelişim Alanları ve Temel Özellikleri
İnsan gelişimi, döllenme anından itibaren başlayan ve yaşam boyu devam eden çok boyutlu bir süreçtir. Bu süreçte meydana gelen değişimleri daha iyi anlamak adına gelişim; fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal gibi farklı gelişim alanları altında incelenmektedir.
1. Fiziksel Gelişim
Fiziksel gelişim, döllenmeden itibaren beyinde, duyu organlarında ve bedenin diğer tüm bölümlerinde meydana gelen yapısal ilerlemeleri kapsar. Bu alan, bireyin biyolojik büyüme ve olgunlaşma süreçlerinin temelini oluşturur.
2. Psiko-motor Gelişim
Hareketlerle ilgili tüm süreçleri içeren bu alan, ince motor ve kaba motor gelişim olarak ikiye ayrılır. İnce motor gelişim parmak kaslarının kontrolünü kapsarken; kaba motor gelişim emekleme, yürüme, zıplama ve merdiven çıkma gibi büyük kas grubu hareketlerini içerir. Bu ayrımın temel nedeni, el kaslarının beyinde farklı bir merkez, diğer hareketlerin ise tek bir merkez tarafından yönetilmesidir.
3. Zihinsel Gelişim
Öğrenme ve anlamlandırma süreçlerini kapsayan zihinsel gelişim; algılama, soyut düşünme, hafıza (kısa ve uzun süreli), lisan becerileri, problem çözme ve dikkat gibi işlevlerin tamamını yönetir.
4. Sosyal Gelişim
Bireyin toplumun bir üyesi olma sürecine geleneksel olarak sosyalleşme denilse de, modern psikoloji bu süreci sosyal gelişim olarak tanımlar. Bu yaklaşım, çocuğu sadece çevreden etkilenen pasif bir varlık değil, çevresini de etkileyen aktif bir birey olarak görür. Gelişim süreci ailede başlar ve akran grupları, okul ve spor aktiviteleri gibi sosyal çevrelerle genişler.
5. Diğer Gelişim Alanları
Bireyin bütünsel gelişimini tamamlayan diğer kritik alanlar şunlardır:
- Duygusal Gelişim: Bireyin kendi duygularını fark etmesi, bunları jest ve mimiklerle ifade etmesi ve başkalarının duygularını tahlil edebilme yetisidir.
- Cinsel Gelişim: Cinsiyet organlarının büyümesiyle birlikte yaşanan davranışsal değişiklikleri ve bu süreçte ortaya çıkan gelişimsel konuları kapsar.
- Ahlak Gelişimi: Bireyin toplumsal değerleri de gözeterek doğru-yanlış ve iyi-kötü ekseninde kendine has bir mukayeseli düşünce sistemi geliştirmesidir.
- Öz Bakım Becerileri: Beslenme, temizlik ve giyinme gibi bireyin dışarıdan yardım almadan yaşamını sürdürebilmesi için gerekli temel alışkanlıkları kazanma sürecidir.
Gelişim Dönemleri ve Yaş Aralıkları
Gelişim olgusunu evrelere ayırmak, bilimsel çalışmaların daha pratik ve sistematik yürütülmesini sağlar. Otoriteler kronolojik yaş sınırlarını veya temel gelişimsel özellikleri esas alarak bu dönemleri sınıflandırmaktadır.
| Gelişim Dönemi | Yaş Aralığı | Temel Özellikler |
|---|---|---|
| Doğum Öncesi | Döllenme - Doğum | Yaşamın başlangıcı ve ilk fiziksel oluşum. |
| Bebeklik | 0 - 2 Yaş | En hızlı gelişim dönemi; tam bağımlılıktan yarı bağımsızlığa geçiş. |
| İlk Çocukluk | 2 - 5,8 Yaş | Sosyalleşmenin başlaması ve bireysel farkındalığın oluşumu. |
| İkinci Çocukluk | 5,8 - 10/12 Yaş | Okula başlama, gerçek sosyal ilişkiler ve yüksek zihinsel işlevler. |
| Erinlik (Bluğ) | 9 - 14 Yaş | Gelişim hızının önce yavaşlayıp sonra hızlandığı geçiş evresi. |
| Ergenlik | 13 - 20 Yaş | Kimlik arayışı ("Ben kimim?") ve hızlı fizyolojik değişimler. |
| Yetişkinlik | 20 - 40 Yaş | Ekonomik bağımsızlık ve gerçekçi temellere dayalı ilişkiler. |
| Orta Yaşlılık | 40 - 60 Yaş | Şahsi ve sosyal sorumlulukların genişlediği katılımcı dönem. |
| İhtiyarlık | 60+ Yaş | Sosyal rollerin ve şahsi amaçların yeniden yapılandırıldığı süreç. |
Gelişim Sürecinin Değerlendirilmesi
Gelişim, döllenmeden ölüme kadar kesintisiz devam eden ve kabaca yedi ana dönemde incelenen bir süreçtir. Bu çalışma kapsamında, özellikle ilk çocukluk dönemi ve ardından 6-8 yaş arası çocukların gelişimsel özellikleri üzerinde ayrıntılı olarak durulacaktır.
KAYNAKLAR:
- Arı, Ramazan & Üre, Ömer & Yılmaz, Hasan (1998). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Konya: Mikro Yayıncılık
- Aydın, Betül (1997). Çocuk ve Ergen Psikolojisi. Marmara Üniversitesi Vakfı Yayınları No.1:İstanbul.
- Demiröz, Tuğba (2004). İlk Çocukluk Dönemi Kişilik Envanteri (Espq)'Nin Türkiye Koşullarına Uygun Dilsel Eşdeğerlilik, Geçerlilik, Güvenirlik Ve Norm Çalışması, Marmara Üniversitesi, Okul Öncesi A.B.D Master Tezi
- Oktay, Ayla (2000). Yaşamın Sihirli Yılları: Okul Öncesi Dönem. 2. Baskı. İstanbul: Epsilon Yayıncılık
- Özkalp, Enver & Arıcı, Hüsnü & Aydın, Orhan & Bayraktar, Rüveyde & Uzunöz, Ali & Erkal, Buket (2000). Davranış Bilimlerine Giriş. (Edi. Enver Özkalp). 3. Baskı. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1027
- Şendil, Gül (1995). Büyüme Gelişme Olgunlaşma. İstanbul: Çantay Kitabevi.
- Uluğ, Mücella Ormanlıoğlu (1997). Niçin Oyun? Çocuğun Gelişiminde ve Çocuğu Tanımada Oyunun Önemi. Göçebe Yayınları.
