Gebelikte görülen cilt kaşıntıları

Gebelikte Kaşıntı Yapan Hastalıklar ve Nedenleri

Gebelik döneminde vücudun çeşitli bölgelerinde (karın, göğüs, bacaklar ve dış genital organlar) kaşıntı şikayetiyle sıkça karşılaşılmaktadır. Gebelikte kaşıntı, basit bir cilt gerilmesinden ciddi karaciğer fonksiyon bozukluklarına kadar geniş bir yelpazedeki nedenlerden kaynaklanabilir. Özellikle gebeliğin son üç ayında (üçüncü trimester) ortaya çıkan şiddetli kaşıntılar, anne adayının yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilmektedir.

Gebelikte kaşıntıya yol açan temel faktörler şunlardır:

• Gebeliğin İntrahepatik Kolestazı (GİHK)
• Gebeliğe özgü cilt hastalıkları (PUPPP vb.)
• İlaç kullanımları ve diğer alerjik reaksiyonlar
• Gebelik öncesinden var olan kronik cilt hastalıkları
• Viral hepatitler
• Sistemik hastalıklar (Karaciğer, böbrek, tiroid hastalıkları vb.)
• Cilt çatlaklarına bağlı gelişen kaşıntılar
• Hepatit ve bilirubin yüksekliği ile seyreden diğer patolojiler
• Gebelik ürtikeri (PUPPP hastalığı)

Bu makalede, gebeliğin son döneminde en sık karşılaşılan iki kritik tablo olan Gebeliğin İntrahepatik Kolestazı (GİHK) ve PUPPP Hastalığı detaylı olarak ele alınacaktır.

Gebeliğin İntrahepatik Kolestazı (GİHK) Nedir?

Gebeliğin İntrahepatik Kolestazı (GİHK), gebeliğin ikinci yarısında plasenta kaynaklı östrojen ve progesteron hormonlarının etkisiyle ortaya çıkan bir karaciğer hastalığıdır. Bu hormonlar safra tuzlarının karaciğerden atılımını engelleyerek kanda birikmesine ve ciltte şiddetli kaşıntıya neden olur. Genellikle 32-36. haftalar arasında görülür ve ortalama her 600-1000 gebeden birinde rastlanır.

GİHK Belirtileri ve Tanı Kriterleri

GİHK vakalarında tipik olarak döküntü görülmez; ancak şiddetli kaşınma sonucu ciltte kızarıklıklar ve tırnak izleri oluşabilir. Tanı koydurucu en önemli özellik, kaşıntının önce karın bölgesinde başlaması, ardından avuç içleri ve ayak tabanlarına yayılmasıdır.

Hastalığın seyri sırasında görülebilecek diğer bulgular:

• Gece şiddetlenen kaşıntılar
• İdrar renginde koyulaşma ve dışkı renginde açılma
• Pıhtılaşma zamanının uzaması
• Halsizlik, yorgunluk ve iştahsızlık
• Vakaların %10-15'inde kaşıntıya eşlik eden sarılık

Bebek ve Anne İçin Riskler

Tek başına kaşıntı gebelik seyrini bozmasa da, sarılık ve yüksek safra asitleri hem anne hem bebek için risk oluşturur. K vitamini emiliminin bozulması annede kanama eğilimini artırırken; bebekte gelişme geriliği, mekonyumlu doğum, fetal kalp atım hızı bozuklukları, erken doğum ve maalesef anne karnında ani ölüm riski yaratabilir.

GİHK Tanısında Laboratuvar ve Ayırıcı Tanı

GİHK tanısı konulurken diğer karaciğer hastalıkları (Preeklampsi, HELLP sendromu, viral hepatitler) mutlaka ekarte edilmelidir. Tanıyı doğrulamak için aşağıdaki tetkikler istenir:

GİHK Tedavi Yöntemleri ve Doğum Planlaması

Tedavide temel amaç kaşıntıyı azaltmak ve karaciğer fonksiyonlarını korumaktır. Ursodeoksikolik asit (UDCA), karaciğer enzimlerini toparlamada ve kaşıntıyı gidermede en etkili ilaçtır. Ayrıca kaşıntı losyonları, antihistaminikler ve gerekli durumlarda K vitamini desteği uygulanır.

Doğum Süreci: Bebeği riske atmamak adına, akciğer gelişimi tamamlanır tamamlanmaz (genellikle 38. haftada) doğum planlanmalıdır. GİHK vakalarında sezaryen oranı %65, erken doğum oranı ise %58 civarındadır. Şikayetler genellikle doğumdan iki hafta sonra kaybolur; ancak sonraki gebeliklerde tekrarlama riski yüksektir.

Gebelik Ürtikeri: PUPPP Hastalığı

PUPPP (Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy), gebeliğe özgü, kırmızı ve kabarık plaklarla seyreden kaşıntılı bir cilt hastalığıdır. Yaklaşık 130-300 gebelikte bir görülür. Genellikle ilk gebeliğin son aylarında, önce göbek deliği çevresindeki cilt çatlaklarında başlar; ardından gövde, kol ve bacaklara yayılır.

PUPPP Belirtileri ve Özellikleri

• Lezyon Yapısı: Kızarık, papüler ve bazen su dolu kabarcıklar şeklindedir.
• Yerleşim: Yüzde nadiren görülür; avuç içi ve ayak tabanlarında ise hiç görülmez.
• Tekrarlama: Diğer gebeliklerde tekrarlama eğilimi düşüktür ve ailevi bir yatkınlık bulunmaz.
• Bebek Üzerindeki Etkisi: GİHK'nın aksine, PUPPP hastalığının bebek üzerinde olumsuz bir etkisi yoktur.

PUPPP Tedavisi

Tedavide öncelikle semptomları hafifletmeye yönelik yöntemler izlenir:

• Kortizonlu kremler ve yerel merhemler
• Ilık karbonatlı banyolar
• Oral antihistaminik ilaçlar
• Ciddi vakalarda ağız yoluyla alınan steroidler

Cilt lezyonları genellikle doğumu takip eden günlerde hızla kendiliğinden kaybolur.