Diyette Sık Sorulan Sorular

Diyetisyen Kimdir ve Nasıl Eğitim Alır?

Diyetisyenlik, bireylerin ve toplumun sağlığını korumak, geliştirmek ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla beslenme biliminin ilkelerini uygulayan profesyonel bir sağlık mesleğidir. Bu uzmanlar; büyüme, gelişme ve ömür boyu sağlık için beslenme planlarını düzenler, besin kaynaklarının ekonomi ve sağlık kurallarına uygun kullanımını sağlar ve besin denetimi yaparlar. Ayrıca, fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik açıdan sağlıklı yaşam biçimlerinin benimsenmesi için toplumu bilinçlendirirler.

Bir kişinin diyetisyen unvanını alabilmesi için sağlıkla ilgili bir yükseköğretim kurumunun en az 4 yıllık (hazırlık ile 5 yıl) Beslenme ve Diyetetik eğitim-öğretim programını tamamlayarak lisans diploması alması şarttır. Beslenme ve diyet uzmanı ise bu unvanın üzerine besin, beslenme veya diyetetik alanlarında bilim uzmanlığı (yüksek lisans) veya doktora derecesi almış kişidir.

Kimler Diyetisyen Desteğine İhtiyaç Duyar?

Günümüzde beslenme programları sadece kilo vermek için değil, genel sağlık durumunu iyileştirmek için de hayati önem taşır. Aşağıdaki durumlardan birini yaşayan bireylerin bir diyetisyenden profesyonel destek alması önerilir:

• Vücut imajından memnun olmayanlar, şişmanlık veya zayıflık sorunu yaşayanlar,
• Yoğun tempoda çalışanlar, sık seyahat edenler veya yoğun egzersiz yapanlar,
• Kronik yorgunluk, stresli yaşam veya öğün atlama alışkanlığı olanlar,
• Yiyeceklere karşı takıntılı veya kontrol dışı davranışlar sergileyenler,
• Metabolizması yavaş olan ve ağırlık kontrolü sağlayamayanlar,
• Kan kolesterolü, şeker ve kan basıncı yüksekliği riski taşıyanlar.

Beslenme Tedavisi ve Değerlendirme Süreci

Beslenme tedavisi süreci, hastanın doğrudan başvurusu veya doktor yönlendirmesi ile başlar. Eğer hastanın Beden Kitle İndeksi (BKİ) 30 ve üzeri ise ve son 3 ayda bir dahiliye uzmanı tarafından görülmemişse, öncelikle bir dahiliye veya endokrinoloji uzmanına yönlendirilir. Tanı ve doktor önerileri doğrultusunda kişiye özel program planlanır.

Gerekli Tetkikler ve Ölçümler

Beslenme tedavisine başlanmadan önce hastadan belirli kan tahlilleri istenir. Bu değerler dahiliye uzmanı tarafından değerlendirildikten sonra diyetisyen süreci devralır. Bakılan başlıca değerler şunlardır:

Kişiye Özel Diyet Programının İlkeleri

Sağlıklı, yeterli ve dengeli bir diyet programı; kişinin sağlık durumuna, kalori ihtiyacına, fiziksel aktivitesine ve sosyo-ekonomik durumuna göre hazırlanır. Tedavide enerjinin dağılımı genel olarak şu şekildedir:

• Karbonhidratlar: %55-60 (Kompleks)
• Proteinler: %12-15
• Yağlar: %25-30

Haftalık takiplerle desteklenen bu süreçte hastaya beslenme eğitimi verilir. Yanlış alışkanlıkların değiştirilmesi ve doğru alışkanlıkların sürdürülebilirliği hedeflenir. Ayrıca doktor kontrolünde günlük 30-60 dakikalık yürüyüş veya spor tavsiye edilerek ideal kiloya ulaşıldığında koruma programına geçilir.

Beslenme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Aç Kalarak Kilo Vermek Sağlıklı mıdır?

Kesinlikle hayır. Aç kalarak kaybedilen ağırlık yağdan değil, kas dokusundan gider. Bu durum; baş dönmesi, baygınlık, kanda ürik asit artışı, uykusuzluk, kansızlık, saç dökülmesi, kramplar ve ruhsal bozukluklar gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açar.

Sık Aralıklarla Beslenmek Neden Önemlidir?

Günde en az 3 ana ve 3 ara öğün beslenilmesi önerilir. Bu yöntem, gereğinden fazla yemeyi önleyerek iştahı kontrol altına alır. Ayrıca her öğün sonrası besinlerin oluşturduğu termojenik etki sayesinde enerji harcaması artar.

Metabolik Sendrom Nedir?

Metabolik sendrom; obezite, hipertansiyon, dislipidemi, insülin direnci veya Tip 2 diyabetin bir arada görüldüğü klinik bir tablodur. Sağlıklı beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri ile tedavi edilebilen bir çağımız hastalığıdır.

Elma ve Armut Tipi Vücut Arasındaki Fark Nedir?

• Elma Tipi (Android): Yağın bel ve kalça bölgesinde toplanmasıdır. Genellikle erkeklerde görülür; hipertansiyon ve kalp hastalıkları riskini artırır.
• Armut Tipi (Jineoid): Yağlanmanın bacak ve kalçalarda yoğunlaşmasıdır. Bölgesel yağ dağılımındaki dengesizlikler hastalık riskini artırdığı için dikkatle takip edilmelidir.

Besinler ve Yaşam Tarzı Hakkında İpuçları

• Kırmızı Et: Tamamen kesilmemelidir, aksi halde demir yetersizliği oluşabilir. Haftada bir kez, haşlama veya ızgara olarak, yağsız porsiyonlarla tüketilmelidir.
• Posa (Lif): Sebze, meyve, kurubaklagil ve kuruyemişlerde bulunur. Meyveler, posa kaybı yaşamamak için suyu sıkılmadan, kabuğuyla tüketilmelidir.
• Yağ Tüketimi: Hiç yağ tüketmemek sağlıksızdır. Yağlar; enerji deposudur, hormonları düzenler, vücut sıcaklığını dengeler ve yağda eriyen vitaminlerin emilimini sağlar.
• Kepekli Ekmek: Beyaz ekmekle aynı kaloriye sahiptir ancak posa içeriği yüksektir. Bağırsakları düzenler ve doygunluk hissi verir, ancak doğrudan zayıflatmaz.
• Uçak Yolculukları: Kabin havası kuru olduğu için sıvı kaybı artar. Yolculuk öncesi ve sonrası bol su içilmelidir.
• Doğum Kontrol Hapları: Uzun süreli kullanımda B vitamini, C vitamini ve folik asit ihtiyacını artırabilir. Bu süreçte sebze, meyve ve tahıl ağırlıklı beslenilmelidir.

Beslenme ve Diyet Uzmanı
Dyt. İlay Polat