Dikkat Eksikliğinin 6 yönü- (6) Davranışı Yönetme (Organizasyon) Sorunları:
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Davranış Yönetimi
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), yaygın kanının aksine sadece dikkat dağınıklığı ve aşırı hareketlilikten ibaret bir tablo değildir. Bu bozukluk, belirtilerin yoğunluğu ve görülme biçimi bireyden bireye değişen altı farklı belirti kümesini bünyesinde barındırır. Bu yazımızda, özellikle aileler ve eğitimciler tarafından en çok problem olarak rapor edilen davranışları frenleme ve yönetme sürecindeki sorunlar üzerinde duracağız.
DEHB Kapsamında Görülen Temel Sorun Alanları
DEHB tanısı alan bireylerde zihinsel ve davranışsal süreçler altı ana grupta incelenmektedir. Bu alanlar şunlardır:
- Odaklanma (Dikkat): Dikkati sürdürme ve yoğunlaştırma güçlüğü.
- Planlama: Geleceğe yönelik adımları belirleme zorluğu.
- İstek (Motivasyon): Bir işe başlamak ve sürdürmek için gereken içsel itki.
- Öfke Kontrolü: Duygusal tepkileri dengeleme kapasitesi.
- Hafıza: Bilgiyi tutma ve geri çağırma süreçleri.
- Organizasyon (Davranışların Yönetimi): Eylemleri amaca yönelik düzenleme.
Davranışları Yönetme ve Kendini Engelleme Yeteneği
DEHB üzerine çalışmalar yürüten en önemli araştırmacılardan biri olan Barkley, bu bozukluğun temelinde kişinin kendini engelleme yeteneğindeki bozulma olduğunu savunmaktadır. Sosyal ve akademik hayatta doğru davranışı doğru zamanda sergilemek için beynimizdeki birçok devre eş zamanlı çalışır. Bu süreç temel olarak dört adımdan oluşur:
- Engelleme (Frenleme): Doğru zamana kadar tepkiyi durdurabilmek (DEHB'de en sık sorun yaşanan aşamadır).
- Faktörlerin Hesaplanması: Çevreye ve kendine ait tüm değişkenlerin (nasıl ve ne zaman hareket edileceği gibi) izlenmesi.
- Harekete Geçme: En uygun zamanın seçilerek eylemin başlatılması.
- Esnek Kontrol: Hareket başladıktan sonra tüm tepkilerin sürece uygun şekilde denetlenmesi.
Davranış Yönetimini Anlamak: Futbol Örneği
Bu karmaşık zihinsel süreci bir futbol oyuncusu üzerinden örneklendirebiliriz. Kaleye giden bir oyuncu, gol atmak veya doğru pası vermek için şu adımları izler:
| Aşama | Uygulama |
|---|---|
| Frenleme | Doğru ana kadar topu ayağında tutarak beklemesi. |
| Hesaplama | Rakip konumu, takım arkadaşları ve topun hızı gibi faktörleri analiz etmesi. |
| Eylem | Doğru hız ve açı ile topa vurması. |
| İzleme | Vuruş sonrası topun yönünü ve bir sonraki hamlesini sürekli kontrol etmesi. |
Sosyal İlişkilerde Davranış Denetimi
Zihinsel hesaplamalar sadece spor müsabakalarında değil, günlük sosyal etkileşimler sırasında da sürekli olarak gerçekleşir. Karşı tarafın niyetini anlamak için beden dili, mimikler ve ses tonu gibi ipuçlarını takip ederiz. DEHB'li çocuklar, davranış kontrolünde yaşadıkları sorunlar nedeniyle okulda, oyun sırasında veya aile ortamında çeşitli şikâyetlerle karşılaşabilirler.
Davranış denetiminin sağlıklı işlememesi sonucunda şu belirtiler gözlemlenir:
- Yerinde duramama ve aşırı hareketlilik.
- Çabuk sıkılma ve çok konuşma.
- Sosyal etkileşimde sık sık araya girme.
- Sürekli kendi isteklerinin yapılmasında ısrar etme ve inatlaşma.
- Kurallara uyum sağlamada güçlük.
Hiperaktivite ve Dürtüsellik İlişkisi
Davranış kontrol sorunlarının en şiddetli görüldüğü alanlar hiperaktivite ve dürtüsellik (ataklık) belirtileridir. Ancak unutulmamalıdır ki, davranış düzenleme sorunları her vakada hiperaktivite seviyesinde olmayabilir. DEHB'nin, hiperaktivitenin eşlik etmediği dikkat eksikliği baskın tip alt türü de bulunmaktadır.
Saygılarımla.
Bu yazının tüm hakları psikiyatricocuk.com'a aittir. Kaynak gösterilmeden yapılan alıntılar hakkında yasal işlem başlatılacaktır. ©
