Hiperaktivite ve Dürtüsellik-1

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Nedir?

Hiperaktivite ve dürtüsellik, genel anlamda bir davranış düzenleme ve denetleme sorunu olarak tanımlanmaktadır. Hiperaktivite, çocuğun yaş ve gelişim düzeyinden beklenen seviyenin üzerinde bir hareketlilik sergilemesi durumudur. Dürtüsellik ise aklına geleni hemen yapma isteği ve bu istekleri erteleyememe (frenleyememe) sorunu olarak karşımıza çıkar.

Hiperaktivite Belirtileri Nelerdir?

Hiperaktivite, çocuklarda farklı davranış kalıplarıyla kendini gösterebilir. Bu durumun en yaygın yansımaları şunlardır:

• Yerinde duramama, sürekli koşuşturma ve yorulmak bilmeme hali.
• Genellikle uygun olmayan ortamlarda aşırı hareketlilik gösterme.
• Adeta bir motor takılmış gibi sürekli hareket etme, kanepe ve koltukların üzerinde gezme.
• Ellerin ve ayakların sürekli hareketli olması, kıpır kıpır bir hal sergileme.
• Boş duramama, yapılan işlerden hemen sıkılma ve sürekli hareket etme isteği.
• Çok konuşma, aklına geleni hemen söyleme ve sürekli soru sorma eğilimi.
• Oyunları düzenli ve sakin bir şekilde oynamakta güçlük çekme.
• Sessiz ve durağan faaliyetlerden kaçınma; bir görevi bitirmeden diğerine geçme.

Dürtüsellik Nasıl Görülür?

Dürtüsellik, bireyin tepkilerini kontrol etmekte zorlandığı bir tablodur. Bu durumun temel göstergeleri aşağıda maddelenmiştir:

• Sabırsızlık ve durup düşünmeden hareket etme eğilimi.
• Tepkileri frenleyememe ve istekleri erteleyememe.
• İstediği bir şeyi yaptırmak için aşırı ısrarcı olma ve tutturma.
• Başkalarının sözünü kesme veya konuşmaların arasına girme.
• Henüz tamamlanmamış soruların cevabını pat diye verme.

Hiperaktivite ve Dürtüselliğin Temel Özellikleri

Hiperaktivite ve dürtüselliğin görünümü ile şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir. Her çocukta tüm belirtilerin aynı yoğunlukta görülmesi şart değildir. Bu semptomların en temel özelliği, çocuğun yaşından ve gelişimsel düzeyinden beklenenden çok daha fazla olmasıdır.

Bu durum, davranış düzenlemesinde bir gecikme olarak ifade edilebilir ve özellikle sınıf gibi yaşıtlarla kıyaslamanın yapılabildiği ortamlarda belirginleşir. Belirtilerin sadece bayram veya doğum günü gibi heyecan verici anlarla sınırlı kalmaması, yaşamı etkileyecek düzeyde olması tanı için kritiktir.

İlk Yaşlarda Belirtiler ve Gelişim

Araştırmalar, bu belirtilerin bazı durumlarda anne karnında dahi başladığını göstermektedir. Hiperaktif çocukların anneleri, geçmişe dönük değerlendirmelerinde bu çocukların diğerlerine kıyasla daha fazla tekme attığını ve daha kıpır kıpır olduklarını ifade etmektedirler.

Genellikle ilk belirgin işaretler, çocuğun yürümeye başladığı dönemde (1-3 yaş) dikkat çeker. Aileler bu dönemi genellikle "yürümeden koşmaya başladı, kendini sakınmıyordu" şeklinde tanımlarlar. Bu süreçte anneler, çocuklarının davranışlarını yönetmekte ciddi güçlükler yaşayabilirler.

Uyku ve Beslenme Alışkanlıkları

Hiperaktif çocuklarda uyku ve yemek sorunları, yaşıtlarına oranla daha sık görülür. Bu çocukların genel özellikleri şunlardır:

Aile İlişkilerine Yansımaları

Bu çocuklar ev kurallarına ve cezalara uymakta zorlanırlar. Sürekli tırmanma ve tehlikeli hareketler yapma eğilimleri nedeniyle sık düşme, ezilme ve kırılma gibi kazalarla karşılaşabilirler. Sabırsızlıkları nedeniyle beklemek onlar için çok zordur; bu da inatlaşma ve sinirlenme nöbetlerine yol açabilir.

Kardeş ilişkilerinde ise kıskançlık, rahatsız etme, eşyalara zarar verme ve oyun bozma gibi sorunlar sıktır. Ortak eşyaların kullanımı konusunda sorun çıkarabilir ve kendi haklarıyla yetinmeyip başkalarının sınırlarına müdahale edebilirler. Bu noktada anne ve babanın kurallar konusunda iş birliği yapması ve kararlı bir tutum sergilemesi hayati önem taşır.

Okul Öncesi Dönem ve Sosyal Uyum

Okul öncesi dönemde bu çocuklar çabuk sosyalleşseler de paylaşmayı sevmedikleri için arkadaşlarıyla çabuk küsebilirler. Kreş ortamında kurallara uymakta ve etkinlikleri sürdürmekte zorlanırlar. Oyunu kazanma konusundaki aşırı hırsları, kazanamadıklarında sinirlenmelerine ve arkadaşlarına müdahale etmelerine neden olabilir.

Öğretmenlerin bu çocuklarla baş etmekte zorlanması, ailelerin kreş değiştirmek zorunda kalmasına yol açabilir. Bu dönemde kaza risklerinin artmış olması, hem aile hem de eğitimciler için dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli husustur.