Dikkat Eksikliğinde Bellek Çalışmaları-1

Dikkat Eksikliği ve Hafıza Sorunları Arasındaki İlişki

Ebeveynlerin çocuklarında gözlemlediği dikkat eksikliği şikayetleri; genellikle okul başarısızlığı, ders çalışmama, söz dinleme sorunları ve sosyal uyumsuzluk gibi temel problemlerle kendini gösterir. Dikkat eksikliği yaşayan öğrencilerin akademik başarısızlıklarının temelinde, bilgiyi işleme süreçlerindeki aksaklıklar ve en önemlisi unutkanlık faktörü yer almaktadır. Bilgiye odaklanılsa dahi, bu bilginin kalıcı belleğe aktarılamaması başarının önündeki en büyük engeldir.

Birçok aile, dikkat eksikliği için kullanılan ilaçların akademik başarıyı doğrudan artırmadığından şikayet eder. Bunun temel sebebi, mevcut ilaçların unutkanlığı tedavi etme özelliğinin bulunmamasıdır. Dikkat eksikliği olan öğrencileri "su sızdıran bir şişeye" benzetmek mümkündür; şişeye ne kadar kaliteli su doldurursanız doldurun, sızıntı durmadığı sürece şişe dolmayacaktır. Bu noktada zihin, en büyük şifa kaynağı olarak devreye girmelidir.

Hafıza Teknikleri ve Kodlama Sistemleri

Toplumda yaygın olan fotografik hafıza kavramı aslında bir efsaneden ibarettir; üstün hatırlama yeteneğine sahip kişiler, aslında iyi hafıza tekniklerini kullanan bireylerdir. Hafıza teknikleri, beyin için bir kodlama sistemi ve düzenli bir dosyalama dolabı işlevi görür. Yeni bir bilginin öğrenilmesi ve hatırlanması, o bilginin kişinin önceki ilgi alanları ve mevcut bilgileriyle ne kadar ilişkilendirildiğine bağlıdır.

Hafızanın depolama sistemleri, bilgi bizim için bir anlam taşıdığında en yüksek verimle çalışır. Örneğin, şampiyon satranç oyuncuları anlamlı bir maç dizilimindeki taşları kolayca hatırlarken, rastgele dizilmiş taşları hatırlamakta zorlanırlar. Bilimsel araştırmalar ve fMRI taramaları, anlamlı kelimelere odaklanıldığında frontal ve temporal loblarda artan bir etkinlik olduğunu kanıtlamaktadır. Bu durum, muhteşem hafızaların doğuştan gelmediğini, sonradan inşa edildiğini göstermektedir.

Üç Temel Hafıza Becerisi: Bak, Resmini Çek, Bağlantı Kur

Sağlam bir hafıza temeli oluşturmak için geliştirilen üç temel beceri; "Bak, Resmini Çek ve Bağlantı Kur" prensibine dayanır. Bu süreci takip etmek ve gelişimi gözlemlemek adına bir hafıza antrenmanı defteri tutulması önerilir. Bu sistemin ilk ve en kritik adımı olan "BAK" aşaması, öğrenilmek istenen bilginin aktif olarak gözlemlenmesini içerir.

1. BAK: Aktif Gözlem ve Dikkat Sanatı

Birçok insan isimleri hatırlamakta zorlanır; çünkü tanışma anında isme odaklanmak yerine kişinin dış görünüşüne odaklanılır. Etkin öğrenmenin önündeki en büyük engel, bilginin sunulduğu anda yeterli dikkatin verilmemesidir. Aktif gözlem süreci, beynin ayrıntıları kaydetmesi için eğitilmesini sağlar. Samuel Johnson'ın da belirttiği gibi: "Gerçek hafıza sanatı dikkat sanatıdır."

Aktif gözlemi anlamak için yol tarifi örneği oldukça açıklayıcıdır:

Zihinsel olarak her zaman "sürücü koltuğunda" kalmak, bilginin kalıcılığını artırır. BAK becerisi sadece görmeyi değil; işitme, dokunma, tatma ve koklama duyularının tamamını kullanarak ayrıntıları özümsemeyi ifade eder.

Aktif Gözlem Kapasitesini Artıracak Egzersizler

Hafızanızı güçlendirmek ve aktif gözlem yeteneğinizi geliştirmek için aşağıdaki egzersizleri uygulayabilirsiniz:

1. Zihinsel Sürücü Egzersizi: Yolcu olduğunuz bir yolculukta kendinizi sürücü yerine koyun. Kavşaklara, tabelalara ve dönüm noktalarına dikkat ederek rotayı zihninize kaydedin.
2. Film Detay Analizi: Bir film izlemeden önce belirli detayları (karakterin saç tarzı, mobilyalar, kıyafetler) hatırlamaya karar verin. Film sonrası bu detayları not edin ve ertesi gün listenizi kontrol edin.
3. İş Arkadaşı Gözlemi: İş arkadaşlarınızın kıyafetlerindeki bir detaya odaklanın. İsim ve detay eşleştirmesi yaparak gün sonunda bu bilgileri hatırlamaya çalışın.
4. Aile Gözlemi: Sabah evden çıkan aile üyelerinin kıyafetlerini ve aksesuarlarını hatırlamaya çalışın. Bu çalışmayı her gün bilinçli bir çaba ile tekrarlayın.

Kaynak: Şimşek, Ramazan. (2010). Dikkat Dağınıklığını Önleme ve Beyni Etkili Kullanma Kılavuzu. Hermes Yayınları. İstanbul.