dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), genellikle okul öncesi dönemde ve okul çağındaki çocuklarda belirginleşen kronik bir bozukluktur. Bu duruma sahip çocuklar, davranışlarını kontrol etmekte ve dikkatlerini belirli bir noktaya toplamakta ciddi güçlükler yaşarlar. Toplumda görülme sıklığı %4-8 gibi yüksek bir orandadır; bu istatistik, 25-30 kişilik standart bir sınıfta en az 1-2 çocukta DEHB görülebileceği anlamına gelir.

DEHB olan çocuklar çevresi tarafından sıklıkla "yerinde durmayan", "hayallere dalan", "düşünmeden davranan" veya "unutkan" gibi sıfatlarla tanımlanırlar. Bu bozukluk temel olarak üç ana alanda kendini gösterir: dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik.

DEHB Belirtileri ve Tanı Kriterleri Nelerdir?

DEHB tanısı konulurken, belirtilerin sayısı, süresi ve çocuğun yaşam kalitesini ne derece olumsuz etkilediği titizlikle incelenir. Tanı için belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması ve en az iki farklı ortamda (örneğin hem evde hem okulda) sorun yaratıyor olması şarttır. Ayrıca, aşağıdaki iki grupta yer alan belirtilerin en az 2/3’sinin çocukta bulunması gerekmektedir.

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri

Hiperaktivite, aileler ve öğretmenler tarafından en kolay fark edilen belirtidir. Bu çocuklar genellikle "motor takmış gibi" sürekli hareket halindedirler. Dürtüsellik ise fiziksel tehlikeleri öngörememe ve sosyal etkileşimlerde sırasını bekleyememe şeklinde ortaya çıkar.

• Yerlerinde duramazlar ve sürekli kıpır kıpırdırlar.
• Oturmaları gereken durumlarda dahi oturmakta zorlanırlar.
• Sessizce oyun oynamakta güçlük çekerler.
• Yerli yersiz koşma ve tırmanma eğilimi gösterirler.
• Çok konuşurlar ve sorular tamamlanmadan cevap verirler.
• Başkalarının sözünü keser, oyunların arasına girerler.
• Sıra beklemekte büyük zorluk yaşarlar.

Dikkatsizlik Belirtileri

Dikkat eksikliği yaşayan çocuklarda en büyük şikayet, zihinsel çaba gerektiren işlere karşı duyulan isteksizliktir. Bu durum özellikle ev ödevlerinin çok uzun sürmesine ve akademik başarının etkilenmesine neden olur.

• Yönergeleri başından sonuna kadar takip edemezler.
• İşlerine veya oyunlarına odaklanmakta zorlanırlar.
• Gerekli araç-gereçleri (kalem, kitap vb.) sık sık kaybederler.
• Doğrudan kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyor gibi görünürler.
• Detayları gözden kaçırır ve basit hatalar yaparlar.
• Düzensizdirler ve unutkanlık yaşarlar.
• İlgileri dış uyaranlarla kolayca başka yönlere kayar.

DEHB Tedavi Yöntemleri

DEHB tedavisinde ilaç tedavileri hemen her yaş grubunda ilk seçenek olarak değerlendirilir. Ancak DEHB'ye eşlik eden diğer durumlar da göz önüne alındığında, ilaç tedavisi genellikle tek başına yeterli olmaz. En etkili sonuçlar, ilaç tedavisi ile psikososyal tedavilerin birlikte yürütüldüğü durumlarda alınmaktadır.

Anne-Babalar İçin Altın Kurallar

Çocuğun davranışlarını düzenlemede aile ve öğretmen iş birliği kritiktir. Dr. Russel Barkley tarafından DEHB'li çocukların ebeveynleri için önerilen 10 temel kural şunlardır:

1. Spesifik Kurallar: Kurallar net olmalı, yazılmalı ve görünür bir yere asılmalıdır.
2. Güçlü Ödüller: Kullanılan ödüller çocuk için gerçekten anlamlı ve motive edici olmalıdır.
3. Sık Geri Bildirim: Çocuğun davranışlarının farkında olduğunuzu ona sık sık hissettirin.
4. Planlama Desteği: Beklentiler ve gelecek planları konusunda çocuğunuza rehberlik edin.
5. Esneklik: Çocuğunuzun iyi günleri kadar kötü günleri de olabileceğini unutmayın.
6. Olumluya Odaklanma: Cezalardan ziyade, çocuğun başardığı olumlu işlere odaklanın.
7. Biyolojik Temel: Bunun bir karakter sorunu değil, biyolojik bir bozukluk olduğunu daima hatırlayın.
8. Davranışsal Eğitim: Çok fazla nasihat vermek yerine, davranışlarınızla örnek olun.
9. Sabır ve Mizah: Espri anlayışınızı koruyun ve sabırlı olmaya özen gösterin.
10. Hoşgörü: Hem kendinize hem de çocuğunuza karşı hoşgörülü olun; bu süreçte birlikte olduğunuzu unutmayın.