Davranışçı ve Geştalt Yaklaşımlarının Kişilik Gelişimine Bakışı

Psikolojide Kişilik Kuramları: Davranışçı ve Geştalt Yaklaşımları

Psikoloji biliminde kişiliğin oluşumu ve gelişimi, farklı kuramsal temeller üzerinden açıklanmaktadır. Bu kapsamda öne çıkan Davranışçı yaklaşım ve Geştalt yaklaşımı, bireyin davranışlarını ve içsel dünyasını anlamlandırmada iki temel kutbu temsil eder. Davranışçılar tamamen gözlemlenebilir verilere odaklanırken, Geştalt kuramcıları insanı çevresiyle bir bütün olarak ele alan fenomenolojik bir bakış açısı sunar.

Davranışçı Yaklaşım ve Kişiliğin Şekillenmesi

Davranışçı yaklaşım; Yapısalcılık, İşlevselcilik ve Psikanaliz akımlarına bir tepki olarak doğmuştur. Bu ekol, psikolojinin konusunun yalnızca gözlemlenebilen davranışlar olabileceğini savunur. Zihinsel süreçler, bilinç ve bilinçdışı gibi içsel unsurların nesnel olarak incelenemeyeceğini ileri sürerek psikoloji biliminde metodolojik bir devrim yapmışlardır.

Öğrenme Süreçleri ve Kişilik Formülü

Davranışçılara göre tüm davranışlar birer öğrenme ürünüdür. Kişilik özellikleri de deneyimler sonucu gelişen davranış örüntüleridir. Bu süreç, kuramsal olarak Uyaran-Organizma-Tepki (U-O-T) şeklinde formüle edilir. Bu yaklaşımın temel özellikleri şunlardır:

• Kalıtım ve içgüdüler tamamen reddedilir.
• İnsan, belirli şartlar altında işleyen biyolojik bir makine olarak görülür.
• Kişilik; mesleki, ailevi, dini ve ekonomik alışkanlıkların uzun süreli birikimidir.
• Pekiştirilen davranışların süreklilik kazandığı ve kişiliği oluşturduğu savunulur.

Davranışçı Kuramın Öncü İsimleri ve Görüşleri

Kuramın önemli temsilcilerinden Watson, yetenek ve karakterin doğuştan gelmediğini, tamamen öğrenme süreçleriyle şekillendiğini savunur. Watson, sağlıklı bebeklere kendi yöntemlerini uygulayarak onlardan her çeşit kişiliği yaratabileceğini iddia etmiştir. Hosford ise kişiliğin olumlu ve olumsuz alışkanlıkların toplamı olduğunu ve çevreyle etkileşimde belirlendiğini vurgular. Skinner'a göre kişilik, belirli durumlar karşısında sergilenen davranış örüntüleridir; çevre bireye göre değil, birey çevreye göre hareket eder.

Geştalt Yaklaşımı: Bütüncül Bir Kişilik Bakışı

Geştalt yaklaşımı, insanın dünyayı ve kendisini bir bütün olarak algılama eğiliminde olduğunu savunur. Bireyin, "ben olmayan" ile kurduğu ilişki sayesinde kendi benliğini var edebileceği düşüncesi hakimdir. Bu yaklaşıma göre kişilik, tek tek uyaranların toplamı değil; fiziksel, ruhsal ve çevresel etkenlerin örgütlenmiş bir bütünsel yapısıdır.

Frederick Perls ve Kişilik Dinamikleri

Yaklaşımın kurucusu Frederick Perls'e göre insan doğuştan nötrdür; ne iyi ne de kötüdür. Birey, çevre tarafından kabul gören özelliklerini sahiplenirken, reddedilenleri dışlar. Geştaltçılar, insanların çoğunlukla kendilerini gerçekleştirmek yerine idealize ettikleri kişiliği gerçekleştirmeye çalıştıklarını belirtirler. Kişilik, organizma ile psikolojik alan arasında kurulan dengenin bir yansımasıdır.

Geştalt Kutupları ve Lewin'in Alan Teorisi

Perls, kişiliği açıklarken üst benlik ve alt benlik (Geştalt kutupları) kavramlarını kullanır:

1. Üst Benlik: Kişiyi zorunluluklar ve tehditlerle manipüle eder, sürekli emirler verir.
2. Alt Benlik: Savunmalar, özürler ve iyi niyetlerle manipülasyon yapar.

Bu iki kutup arasındaki çekişme, kişilik gelişimini sağlar. Diğer bir teorisyen Kurt Lewin ise kişiliği iç ve dış bölgelerden oluşan dinamik bir sistem olarak tanımlar. Lewin'e göre kişilik özellikleri sabit değildir; sosyal alandaki dinamiklere ve çevreyle olan sürekli etkileşime bağlı olarak değişim gösterir.

Kaynakça