Corona Virüsü’nün Psikolojiye Etkisi & Korunma Yolları
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Koronavirüsün Ruh Sağlığı ve Fiziksel Sağlık Üzerindeki Etkileri
Dünya genelinde etkili olan Corona virüsü (COVID-19) pandemisi, fiziksel sağlığımızı tehdit etmenin yanı sıra ruhsal sağlığımız üzerinde de ciddi tahribatlar yaratmaktadır. Bu süreç, bireylerde derin kaygılar ve travmalar oluşmasına neden olmaktadır. Henüz kesin bir tedavisinin bulunmaması, travmatik etkilerin en temel sebebi olarak öne çıkarken; toplum genelinde panik, korku, çaresizlik ve umutsuzluk gibi duyguları tetiklemektedir.
Salgınla birlikte okulların tatil edilmesi, iş yerlerinin kapanması ve günlük rutinlerin durma noktasına gelmesi, beyin için başlı başına bir stres kaynağı oluşturmuştur. Alışılmış yaşam düzeninden, sürekli evde kalınması gereken bir sürece geçiş yapmak, bireylerde yoğun bir hastalık ve ölüm korkusu uyandırmıştır. Bu süreçte tetiklenen geçmiş travmalar ise doğrudan bağışıklık sistemini hedef almaktadır.
Travmaların Bağışıklık Sistemi Üzerindeki Olumsuz Etkileri
Sosyal medya, mesajlaşma grupları ve e-postalar aracılığıyla yayılan; kaygı, panik ve umutsuzluk içeren içerikler ruh sağlığını olumsuz etkilemektedir. Bu tür verilere maruz kalmak bağışıklık sistemini zayıflatarak bireyleri bulaşıcı hastalıklara karşı daha savunmasız hale getirir. Bu nedenle, ruhsal direnci artırmak ve stresle başa çıkabilmek için bu tip dezenformasyon içeren kaynaklardan uzak durulması kritik önem taşır.
İnsan beyni yoğun kaygı anlarında, mantıklı düşünmeyi sağlayan prefrontal korteksi devre dışı bırakarak, hayatta kalma güdüsüyle hareket eden limbik sistemi aktive eder. Beyin bir risk algıladığında, en temel görevi olan hayatta tutma fonksiyonunu yerine getirmek için savaş-kaç-don tepkilerini devreye sokar. Bu durum, vücudun tüm enerji dengesini değiştirerek savunma mekanizmalarını etkiler.
Stres, Sindirim Sistemi ve Bağışıklık İlişkisi
Kriz anlarında bağışıklığı düşüren en önemli faktör kontrolsüz strestir. Limbik sistem stresi hayati bir tehlike olarak algıladığında vücut "kaçma" moduna geçer ve bu esnada sindirim sistemi işlevlerini durdurur. Bağışıklık sisteminin büyük bir bölümünün yer aldığı bağırsaklar (ikinci beyin), sindirim durduğunda görevini yapamaz hale gelir. Bu döngüyü kırmak için bilinçli bir şekilde sakinleşmek ve stresi yönetmek gerekir.
| Bağışıklığı Güçlendiren Destekleyici Unsurlar | Etkileri |
|---|---|
| Nefes Egzersizleri | Sinir sistemini yatıştırır ve sakinlik sağlar. |
| Dinlendirici Müzikler | Stres hormonlarının azalmasına yardımcı olur. |
| Sağlıklı Gıdalar (Kefir vb.) | Bağırsak florasını ve bağışıklığı destekler. |
Stres ve Kaygıdan Korunma Yolları
Pandemi sürecinde ruh sağlığını korumak ve stres seviyesini minimize etmek için şu yöntemler uygulanmalıdır:
- Bağ Kurmak: Sevdiğiniz ve kendinizi güvende hissettiğiniz kişilerle telefon veya online platformlar üzerinden iletişimde kalın.
- Günlük Rutinler Oluşturun: Belirli saatlerde kahvaltı yapmak veya kitap okumak gibi rutinler, beyne "güvendesin" mesajı gönderir.
- Evde Egzersiz Yapın: Yoga ve pilates gibi iç kasları çalıştıran egzersizler, sinir sistemini yatıştırarak farkındalığı artırır.
- Yavaşlayın ve Anda Kalın: Ev içindeki aktiviteleri sakin bir tempoda yapmak stres hormonlarını olumlu etkiler. Zorlandığınızda "Şu anda ve buradayım" cümlesini tekrarlayarak ana odaklanın.
- İç Dünyanızı Tanıyın: Her bireyin travma eşiği farklıdır; özellikle çocukluk travması olanlar, panik atak, OKB veya anksiyete bozukluğu yaşayanlar bu süreci daha ağır geçirebilir. Ağır semptomlarda mutlaka bir uzmandan destek alınmalıdır.
Çocukları Koronavirüsün Psikolojik Etkilerinden Koruma
Çocukları korumanın ilk adımı, yetişkinlerin kendi duygu ve davranışlarını kontrol edebilmesidir. Psikolojik rahatsızlıklar arasında en bulaşıcı olanı kaygıdır. Ebeveynler kaygılarını yatıştıramadığında, bu durum çocuklara beden dili aracılığıyla doğrudan yansır. Çocuklar kaygılarını sözel olarak ifade edemediklerinde şu davranış bozukluklarını sergileyebilirler:
- Alt ıslatma ve tırnak yeme,
- Gece korkuları ve uyku bozuklukları,
- Parmak emme ve kekeleme,
- Yeme bozuklukları.
Ebeveynlere Yönelik Tavsiyeler
Çocukların bu süreci sağlıklı atlatabilmesi için ebeveynlerin dikkat etmesi gereken noktalar şunlardır:
- Çocukların sorularına kısa, somut ve net cevaplar verin; uzun teknik detaylardan kaçının.
- Kendi korkularınızı çocukların yanında değil, bir yetişkinle paylaşın.
- Haber izleme saatlerini kontrol altına alın ve çocukların bu içeriklere maruz kalmadığından emin olun.
- Temizlik kurallarını öğretirken tehdit edici dil kullanmak yerine model olarak gösterin.
- Onlara her zaman yanlarında olduğunuzu ve bu sürecin geçici olduğunu hatırlatarak güven duygusu aşılayın.
Bu süreçte yaşama ara vermek yerine, daha önce vakit bulamadığınız aktivitelere odaklanmak ve bu deneyimden neler öğrenebileceğimize bakmak, süreci daha verimli kılacaktır.
