Çocukta özgüveni zedelemeden disipline etme yöntemleri-1
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuk Eğitiminde Disiplin Kavramı ve Doğru Bilinen Yanlışlar
Disiplin, çoğu zaman toplumsal hafızada yanlış algılanan bir kavramdır. Genellikle ceza, azarlama, kötü hissettirme veya küçümseme gibi negatif yöntemlerle eş değer tutulur. Ancak gerçek disiplin, çocuğa yapıcı bir şekilde hareket etmeyi öğretme sürecidir. Bu süreç; çocuğun diğerlerinin duygularını hesaba katmasını, kendi davranışlarının sorumluluğunu almasını ve hislerini uygun bir şekilde ifade edebilmesini kapsar.
Disiplin etmenin yöntemi aslında oldukça temel bir prensibe dayanır: Olumlu ve uygun her davranış görüldüğünde olumlu bir pekiştireç vermek. Övmek, gülümsemek, takdir etmek veya sarılmak gibi yöntemlerle sevgi ve saygıyı göstermek, eğitimin temel taşıdır. Ebeveynlerin, sadece neyin düzeltilmesi gerektiğine odaklanmayı bırakıp çocuğun güçlü yönlerini pekiştirmeye odaklanması gerekir.
Çocuk Davranışlarını Şekillendiren Temel Kanunlar
Çocukların dikkat çekme çabalarını ve davranış modellerini anlamak için belirli psikolojik yaklaşımları incelemek gerekir. Bu noktada iki önemli kavram öne çıkmaktadır:
1. Hiç Yoktan İyidir Kanunu
Bu kanun, özellikle söz geçirelemeyen ve "şımarık" olarak nitelendirilen çocuklarda sıkça gözlenir. Eğer bir çocuk uslu durduğunda ilgi görmüyor, ancak yaramazlık yaptığında (negatif de olsa) bir tepki alıyorsa, olumsuz ilgi hiç ilgi görmemekten iyidir mantığıyla hareket eder.
- Negatif Pekiştirme: Ebeveyn sadece olumsuz durumlarda tepki veriyorsa, çocuk dikkat çekmek için problem yaratmayı bir yöntem olarak benimser.
- Kardeş Kıskançlığı: Kardeşler arası kavgalar genellikle bu kanunla beslenir. Uslu oynarken ilgi görmeyen çocuklar, kavga ettikleri an annenin ilgisinin kendilerine döndüğünü fark ederler.
2. Pozitif Ödüllendirme Sistemi
Olumlu ilgiyle ödüllendirme, geleneksel yöntemlere göre çok daha yapıcıdır. Çocuklar, ilgi açlıklarını gidermek için yaramazlığa başvurmadan önce, ebeveynleriyle aralarındaki yakınlık ve güven bağını hissetmelidir. Bu sistemin işe yaraması için ilişkinin temeli sağlam olmalıdır.
Ebeveyn ve Çocuk Arasında Yakınlık Geliştirme
Pozitif ödüllendirme sisteminin başarılı olması için aile içi ilişkinin sıcak ve güven dolu olması şarttır. Bebeklik döneminde ortak aktivitelerle sağlanan bu yakınlık, çocuk büyüdükçe azalabilir. Bu bağı tekrar canlandırmak için şu yöntemler izlenebilir:
| Yöntem | Uygulama Şekli |
|---|---|
| Özel Zamanlar | Ortak faaliyetler ve zevk alınan aktiviteler (müze, park gezileri vb.) planlamak. |
| Öykü Anlatımı | Ebeveynlerin kendi çocukluklarındaki komik sakarlıkları veya hataları paylaşması. |
| Eşit Düzeyde İlişki | Çocuğun düzeyine inerek, onunla suçlayıcı olmayan bir iletişim kurmak. |
Sürekli yanlış davranışlara parmak basmak, suçlamak ve zorlama tarzı konuşmalar yapmak yakınlık ilişkisini bozar.
Güven İlişkisi Oluşturmanın Temel Kuralları
Her çocuk, anne ve babasını adil ve makul olarak görme ihtiyacı duyar. Güven temelli bir disiplin anlayışı için aşağıdaki maddelere dikkat edilmelidir:
- Sözlerin Tutulması: Verilen sözlere sadık kalınmalı, tutarsız mesajlardan kaçınılmalıdır.
- Net İletişim: Bir yere gidildiğinde haber verilmeli ve ne zaman dönüleceği mutlaka paylaşılmalıdır.
- Dürüstlük ve Özür: Ebeveynler rol oynamamalı, gerektiğinde çocuklarından özür dileyebilmelidir.
- Sınırlar ve Anlayış: Ebeveynler gerektiğinde "hayır" diyebilmeli; ancak bu süreçte anlayışlı ve eğlenceli kalmayı başarabilmelidir.
Özetle, çocuğun kendine olan güvenini artıracak bir yaklaşım sergilemek, disiplin yöntemlerinin uygulanabileceği sağlıklı bir zemin hazırlar.
Kaynak: 'Experts advise parents'. Ed., Shiff, E., Dell Publishing, 1987
