ÇOCUKLARDA MENİNGOKOK ENFEKSİYONLARINDAN KORUNMA
- Meningokok enfeksiyonları, özellikle 5 yaş altı çocuklarda yüksek ölüm oranlarına sahip olan ve damlacık yoluyla bulaşan ciddi bir sağlık sorunudur.
- Hastalığın yayılmasında en kritik rolü sağlıklı taşıyıcılar oynamakta olup, bu durumun kontrolü için antibiyotik tedavisi ve tarama testleri uygulanmaktadır.
- Enfeksiyondan korunmada en etkili yöntem olan konjuge aşıların, özellikle risk gruplarında ve rutin çocukluk aşılama programlarında yer alması hayati önem taşımaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda Meningokok Enfeksiyonları ve Klinik Tablo
Meningokok bakterisinin neden olduğu meningokoksemi ve meningokoksik menenjit, dünya genelinde çocuk ve genç erişkinlerde görülen en önemli hastalık ve ölüm nedenleri arasında yer almaktadır. Bu bakterilerin yol açtığı klinik tablo esas olarak iki farklı formda kendisini gösterir.
Bakterinin kanda bulunması durumu meningokoksemi olarak tanımlanırken, beyin zarlarını tutması hali meningokoksik menenjit olarak adlandırılmaktadır. Bu tehlikeli enfeksiyonlardan korunma stratejileri ise iki ana başlık altında incelenmektedir:
- Meningokok taşıyıcılarının tanımlanması ve tedavisi
- Meningokok aşıları
Meningokok Taşıyıcılarının Tanımlanması ve Tedavi Süreçleri
Meningokok enfeksiyonları temel olarak damlacık yoluyla bulaşmaktadır. Hastalık, hasta bireylerden doğrudan bulaşabileceği gibi, yayılmadaki asıl etken mikrobu geniz bölgesinde (nazofarenks) barındıran sağlıklı taşıyıcılardır. Sağlıklı olan bu bireyler, taşıyıcı olduklarını fark etmedikleri için bulaş riskini artırırlar.
Taşıyıcılık durumu sürekli olabildiği gibi aralıklı olarak da görülebilir. Taşıyıcıların tanımlanması ancak salgın dönemlerinde uygulanan özel tarama testleri ile mümkündür. Toplumda taşıyıcılık oranı genellikle %5-10 arasındayken, salgınlarda bu oran %10'un üzerine çıkabilmektedir. Yaşın ilerlemesi, mevsimsel faktörler ve kalabalık yaşam koşulları taşıyıcılığı artıran unsurlardır.
Enfeksiyonun kontrol altına alınmasında taşıyıcıların tedavisi hayati önem taşır. Tedavi süreci şu şekilde yönetilmektedir:
- Taşıyıcılara antibiyotik tedavisi başlanır ve süreç yakından izlenir.
- Tedavide temel olarak rifampisin kullanılmaktadır.
- Rifampisine dirençli vakalarda ise seftriakson tercih edilebilir.
- Moleküler genetikteki gelişmelere rağmen, bazı vakalarda tedaviye yanıtsızlık sorunu henüz tam olarak çözülememiştir.
Türkiye'de Meningokok Enfeksiyonu Verileri
Ülkemizdeki istatistikler incelendiğinde, meningokok enfeksiyonu kaynaklı ölümlerin ciddi boyutlarda olduğu görülmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre yıllara göre ölüm sayıları şu şekildedir:
| Yıl | Ölüm Sayısı |
|---|---|
| 1994 | 2229 |
| 1998 | 3897 |
| 2001 | 3079 |
| 2002 | 2826 |
2001 yılı verileri yaş bazında incelendiğinde, ölümlerin %66'sının 0-1 yaş, %10'unun ise 1-4 yaş grubunda yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu veriler, 5 yaş altındaki her 10 çocuk ölümünden birinin bu hastalık nedeniyle gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.
Meningokok Aşıları ve Uygulama Kriterleri
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bir ülkede aşılama programına karar verirken hastalığın görülme sıklığını (insidans) esas almaktadır. Ülkemizde yapılan çalışmalarda meningokok hastalık insidansı 6/100.000 olarak bulunmuştur. DSÖ'nün aşılama kriterleri şunlardır:
- Yüksek endemik hız: > 10 / 100.000 / yıl
- Orta endemik hız: 2-10 / 100.000 / yıl
- Sık görülen epidemiler (salgınlar)
Meningokok Aşısı İçin Risk Grupları
Hastalığın daha az görüldüğü toplumlarda, özellikle aşağıdaki risk gruplarının aşılanması önerilmektedir:
- Kreş, okul ve askeri kışla gibi kalabalık ortamlarda bulunan çocuk ve erişkinler.
- Kompleman eksikliği, aspleni (dalak yokluğu) veya HIV enfeksiyonu olan çocuklar.
- Temas riski yüksek laboratuvar personeli.
- Hac ve Umre gibi yüksek endemik bölgelere seyahat edecek kişiler.
Aşı Tipleri ve Tercih Edilmesi Gereken Yöntem
Günümüzde ülkemizde iki tip meningokok aşısı bulunmaktadır. Bunlar polisakkarit aşılar ve konjuge aşılar olarak ayrılmaktadır.
Konjuge aşılar, her yaş grubunda güvenle uygulanabilmesi, toplumsal bağışıklık sağlaması ve koruma süresinin uzun olması nedeniyle öne çıkmaktadır. Ayrıca bu aşılar nazofarenks taşıyıcılığını da azaltmaktadır. Mevcut veriler ve klinik tablo değerlendirildiğinde, çocukluk yaş grubunda meningokok aşısının rutin uygulamaya girmesi, toplum sağlığı açısından büyük önem arz etmektedir.
Prof. Dr. Nuran GÜRSES
Çocuk ve Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı
