Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) denildiğinde akla genellikle yalnızca aşırı hareketli çocuklar gelse de, klinik tablo her zaman bu şekilde tezahür etmemektedir. Bu durum, bireylerde farklı kombinasyonlarla ortaya çıkabilir. Bazı vakalarda yalnızca dikkat dağınıklığı, bazılarında yalnızca hiperaktivite, bazılarında ise hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivite bir arada gözlemlenmektedir.

DEHB Tanısı İçin Gerekli Temel Koşullar

Bir bireye dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı konulabilmesi için belirli klinik kriterlerin karşılanması şarttır. Bu doğrultuda, semptomların aşağıdaki özellikleri taşıması gerekmektedir:

• Belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması,
• Durumun birden fazla ortamda (ev, okul, sosyal çevre vb.) görülüyor olması,
• Belirtilerin süreklilik arz etmesi,
• Kişinin günlük yaşamını olumsuz yönde etkileyecek boyutta olması.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Üç Temel Belirtisi

DEHB, klinik olarak üç ana sütun üzerinde değerlendirilir. Bu temel belirtiler şunlardır:

1. Dikkat Eksikliği
2. Aşırı Hareketlilik
3. Dürtüsellik

Dikkat Eksikliği Kavramı ve Klinik Görünümü

Dikkat eksikliği, dikkat süresinin ve yoğunluğunun bireyin yaşına göre olması gerekenden daha az olması durumudur. Bu tablo; dikkatin belirli bir noktaya toplanamaması, odaklanmanın kolayca dağılması, dağınıklık, unutkanlık ve eşyaları kaybetme gibi spesifik belirtilerle kendini gösterir.

Dikkat eksikliğinde asıl sorun dikkat edememek değil, dikkatin belirli bir noktaya odaklanamamasıdır. Bu bireyler, çevrelerindeki tüm uyaranlara aynı anda dikkat ederler. Bu nedenle, belirli bir işle meşgulken dışarıdan gelen herhangi bir uyarıcı, dikkatlerinin kolayca dağılmasına ve o anki işi bırakıp başka bir yöne kaymalarına neden olur.

Çevresel Faktörlerin Odaklanma Üzerindeki Etkisi

Uyarana ve çevreye ait faktörler, dikkat süresini doğrudan etkiler. Örneğin; ödev başında 10 dakika oturamayan bir çocuk, bilgisayar başında saatlerce oyun oynayabilir veya sevdiği bir programı izleyebilir. Kalabalık, gürültülü ve uyaranın fazla olduğu ortamlar odaklanmayı zorlaştırırken; bire bir ilişkilerde ve sakin ortamlarda dikkat süresi uzayabilmektedir.

Yaş Faktörünün Dikkat Süresi Üzerindeki Rolü

Dikkat süresi ve yoğunluğu her yaş diliminde farklılık gösterir. 5-6 yaşlarındaki bir çocuk için normal kabul edilen bir süre, 12 yaşındaki bir çocuk için kısa kabul edilebilir. Bu sebeple, her birey mutlaka kendi yaş grubu içerisinde değerlendirilmelidir.

Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) Dikkat Eksikliği Ölçütleri

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından tanımlanan ve tanı sürecinde kullanılan dikkat eksikliği kriterleri aşağıda maddelenmiştir:

1. Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanır.
2. Dikkati kolayca dağılır.
3. Dikkatsizce hatalar yapar.
4. Başladığı işi bitiremez.
5. Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.
6. Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.
7. Yoğun zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınır (ev ödevi, okul aktiviteleri vb.).
8. Etkinlikler için gereken eşyaları kaybeder.
9. Günlük etkinliklerde unutkandır.

Değerlendirme Notu: Yukarıdaki maddelerden en az 6 tanesinin, en az 6 aydır, birden fazla ortamda görülüyor olması durumunda dikkat eksikliği ihtimali üzerinde durulur.