ÇOCUKLARDA ÇALMA DAVRANIŞI

Çocuklarda Çalma Davranışının Temel Nedenleri Nelerdir?

Çocuklarda görülen çalma davranışının birincil nedeni, mülkiyet duygusunun henüz tam olarak gelişmemiş olmasıdır. Yaşamın ilk yıllarında çocuklar, kendi eşyaları ile başkalarının eşyalarını ayırt etmekte güçlük çekerler. Bu dönemde "senin", "benim" veya "onun" gibi kavramlar henüz oturmadığı için çocuk, çevresindeki her şeyi kendisine aitmiş gibi algılayabilir.

2 yaş civarında bu ayrımı yavaş yavaş fark etmeye başlayan çocuklar, 3-4 yaşlarına geldiklerinde başkalarına ait eşyaların izinsiz alınmaması gerektiğini öğrenirler. Ancak bu yaş grubunda bencil tutumlar ağır basabildiği için çocuk, alma isteğine karşı koyamayabilir. Örneğin, şekeri çok seven bir çocuk misafirlikte şeker alıp saklayabilir veya kreşte beğendiği bir oyuncağı gizlice eve getirebilir.

Okul Çağı Çocuklarında Mülkiyet Bilinci ve Yanıltıcı Beyanlar

İlkokul dönemindeki çocuklar, arkadaşlarının kalem, silgi veya kalemtıraş gibi eşyalarını beğenerek eve getirebilirler. Aileleri bu eşyanın kaynağını sorduğunda ise çocuklar genellikle şu savunma mekanizmalarına başvururlar:

• "Yolda buldum."
• "Kumbaramdaki paramla satın aldım."
• "Arkadaşım bana hediye etti."
• "Ödünç aldım."

Bu durumun temelinde, ailenin çocukta mülkiyet duygusunu geliştirme konusundaki yetersizliği yatmaktadır. Ayrıca, çocuğun temel istek ve ihtiyaçlarının zamanında ve yeterli düzeyde karşılanmaması da bu davranışı tetikleyen önemli bir unsurdur.

Çalma Davranışını Tetikleyen Psikolojik Faktörler

Çocuklarda çalma eylemi sadece maddi bir ihtiyaçtan değil, derin psikolojik gereksinimlerden de kaynaklanabilir. Bu nedenleri şu şekilde sıralayabiliriz:

• Psikolojik doyumsuzluk ve heyecan arayışı.
• Anne ve babanın dikkatini çekme veya onları cezalandırma isteği.
• Akran grubunda ilgi odağı olma çabası.
• Çaldığı eşyaları paylaşarak cömertlik gösterisi yapmak ve bu yolla arkadaşlık kurmak.

Özellikle yinelenen çalma davranışlarında sevgi ve ilgi açlığı ön plandadır. Anne yoksunluğu çeken veya kurum bakımı altındaki çocuklarda yiyecek saklama ve eşya biriktirme eğilimi daha sık görülür. Ebeveynleri ile aynı evde yaşayan çocuklar bile bazen bu duygusal yoksunluğu hissedebilir. Bu durumda çocuk, hissettiği güvensizliği "benim" diyebileceği nesneler edinerek telafi etmeye çalışır.

Çalma Davranışı Kaç Yaşına Kadar Normal Kabul Edilir?

Çocuklarda çalma davranışı 5 yaşına kadar normal kabul edilebilir ve bu durum ebeveynler için bir endişe kaynağı olmamalıdır. Bu süreçte kritik olan nokta, çocuğa mülkiyet bilincinin doğru yöntemlerle kazandırılmasıdır.

Mülkiyet Bilincini Geliştirmek İçin Yapılması Gerekenler

Çocuğun sınırları öğrenebilmesi için aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

1. Kişisel Alan Tanımlama: Çocuğa ait özel bir dolap, masa, yatak ve mümkünse bir oda tahsis edilmelidir.
2. Aidiyet Eğitimi: Bir eşyayı almak istediğinde o eşyanın kime ait olduğu net bir dille anlatılmalıdır.
3. İzin Alma Kültürü: Çocuğun eşyaları kullanılırken mutlaka ondan izin alınmalı, böylece başkalarının mülkiyet hakkına saygı duyması modellenmelidir.

7-8 yaşından itibaren çocuklar sahip olma dürtülerini kontrol etmeyi öğrenir ve izinsiz bir şey almamaya başlarlar. Eğer 5 yaşından sonra bu davranış sıklıkla devam ediyorsa, ailenin önleyici çalışmalar yapması şarttır. Tüm önleyici yaklaşımlara rağmen davranış sürüyorsa, mutlaka bir uzman desteğine başvurulmalıdır.