0-18 Aylık Bebeklerde Zihin Gelişimi

0-18 Aylık Bebeklerde Zihin Becerileri ve Gelişim Süreci

Bebeklerin doğumdan itibaren başlayan zihinsel gelişim yolculuğu, çevrelerini algılama ve sosyal etkileşim kurma becerileri üzerine inşa edilir. 0-18 aylık dönem, bilişsel temellerin atıldığı ve sosyal farkındalığın hızla geliştiği kritik bir evreyi kapsar. Bu süreçte bebekler, sadece fiziksel ihtiyaçlarını karşılamakla kalmaz, aynı zamanda çevrelerindeki bireylerin duygusal ifadelerini ve niyetlerini anlamlandırmaya başlarlar.

3-4 Aylık Bebeklerde Keşif ve Tanıma

Keşfetme döneminin henüz başında olan 3-4 aylık bebekler, annesinin yüzünü diğer kişilerin yüzlerinden ayırt etme becerisine sahiptir. Bu evrede bebekler, annelerinin sunduğu duyusal ifadeleri net bir şekilde analiz edebilirler. Bu nedenle, bakım veren ile bebek arasındaki ilişkinin; yüze yakın mesafede, sık tekrarlanan görsel ve işitsel uyaranlarla desteklenmesi büyük önem taşır.

8-12 Aylık Bebeklerde Sosyal Beceri ve Taklit

8-12 aylık dönem, sosyal becerilerin ve yüz taklitlerinin edinildiği önemli bir evredir (Meltzoff ve Moore, 1983). Bebek, zihinsel olarak sosyal bir gülümsemeyi fark ettiğinde, buna tekrarlı bir davranış olarak gülümseme ile karşılık verir ve bu etkileşimden büyük keyif alır. Bu dönemde gözlemlenen diğer temel beceriler şunlardır:

• Dil çıkarma ve kaş kaldırma,
• Dudakta parmakla ses çıkarma,
• Şaşırma ifadelerini taklit etme.

Henüz okul öncesi döneme girmemiş olan bu bebekler, başkalarının duygusal ifadelerine karşı son derece duyarlıdır. 11 aylık bir bebeğin varlığının fark edilmesini beklemesi, dışarıdaki insanlara el sallaması veya sürekli öpücük atması bu sosyal gelişimin doğal sonuçlarıdır.

9-14 Aylık Bebeklerde Ortak Dikkat ve Merak

Çevreye duyulan merakın arttığı 9-14 aylık dönemde, bebekler insanların nereye baktıklarına karşı duyarlı hale gelerek ortak dikkat kurmaya başlarlar (Butterworth, 1991). Bebeğiniz, gördüğü bir nesneyi size göstermek istediğinde bir nesneye bir de size bakarak etkileşim kurar. Bu süreçte bebek, bakım verenin bilişsel durumunun farkında olduğunu gösteren tepkiler bekler. Ayrıca, 14. ay itibarıyla bebeklerin basit kandırmacaları anlamaya başladığı görülmektedir.

Bebeklik Döneminde Zihin Kuramı ve Bilimsel Deneyler

Bebeklerde sosyal etkileşimin ne kadar erken başladığını anlamak için bilimsel çalışmalar önemli veriler sunmaktadır. Bu alandaki en çarpıcı çalışmalardan biri Hareketsiz Yüz Deneyi'dir. Bu deneyde, ebeveynin ifadesiz kalması durumunda bebeğin gülümsemeyi kestiği ve etkileşimin bozulduğu gözlemlenmiştir.

Niyet Anlama ve Taklit Yeteneği

Gelişim Psikoloğu Andrew Meltzoff, bebeklerin ikinci yaş günlerinden önce başkalarının niyetlerini anlamaya başladıklarını savunur. 18 aylık çocuklarla yapılan bir deneyde, bir yetişkinin çubukla düğme açma konusundaki başarısız girişimi sonrası, bebeklerin doğrudan amaca yönelik hareket ederek düğmeyi açtıkları görülmüştür. İlginç bir şekilde, aynı deney bir robotla yapıldığında bebekler aynı tepkiyi vermemiş, yalnızca canlıları taklit etmişlerdir.

Bakış Açısı Kazanma: Kraker ve Brokoli Deneyi

Çocuklarda bakış açısı alma becerisini ölçen bir araştırmada, araştırmacı çocuğa balık krakerden hoşlanmadığını (iğrenme tepkisi) ancak brokoliyi sevdiğini (lezzet tepkisi) gösterir. Sonuçlar yaş gruplarına göre şu şekilde farklılık göstermiştir:

Bu durum, 18 aylık bebeklerin artık başkalarının tercihlerinin kendilerininkinden farklı olabileceğini anlamaya başladığını kanıtlamaktadır. 18 ay sonrası zihin süreçleri, gelişimsel olarak farklı bir evreyi temsil etmektedir.

Kaynakça ve Alıntılar:

• Alev Girli
• Dr. Helen Shwe Hadani
• Elif Kolay (Özel Eğitim Alan Öğretmeni)