Çocuğunuza İstediğiniz Davranışı Öğretin
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda İstediğiniz Davranışları Nasıl Artırabilirsiniz?
Çocuklar, sergiledikleri bir davranış sonucunda ödüllendirildiklerinde veya pekiştirildiklerinde o davranışı tekrarlama eğilimi gösterirler. Bu nedenle, çocuğunuzda görmek istediğiniz olumlu davranışları ödüllendirerek bu alışkanlıkların kalıcı hale gelmesini sağlayabilirsiniz. Oyuncakları toplamak, ödev yapmak, yatağını düzeltmek veya paylaşımcı olmak gibi sessizce gerçekleştirilen olumlu eylemlerin farkına varmak ve bunları desteklemek kritik önem taşır.
Davranış Artırmada Kullanılan Ödül Türleri
İstediğiniz davranışları pekiştirmek için aşağıdaki yöntemlerden faydalanabilirsiniz:
- Sosyal Ödül: Övmek, gülümsemek, sarılmak veya öpmek.
- Etkinlik Ödülü: Sevdiği bir işi birlikte yapmak (öykü okumak, parka gitmek vb.).
- Simgesel Ödül: Puan veya yıldız biriktirerek sonunda istenen bir hedefe ulaşmak.
- Maddi Ödül: Küçük hediyeler vermek.
Birçok ebeveyn ödülü sadece maddi nesne olarak algılasa da, asıl kalıcı davranış geliştiren sistem maddi olmayan ödüllerdir. Övgü kullanımı sadece çocuğu değil, ebeveyni de iyi hissettirirken; sürekli eleştiri ve tehdit her iki tarafın da duygusal sağlığını olumsuz etkiler.
Olumlu ve Olumsuz Davranışlara Yaklaşım
Olumlu davranışları hemen ve açık bir biçimde ödüllendirmelisiniz. Çocuğunuza tam olarak hangi hareketinin hoşunuza gittiğini net bir dille ifade edin. Unutulmamalıdır ki; çocuklar bazen olumsuz davranışlarla ilgi çekmekten hoşlanırlar. Bağırarak, vurarak veya küserek de olsa gösterilen ilgi, istenmeyen davranışları artırabilir.
Eğer bir isteği (örneğin şeker yeme isteği) reddediyorsanız, bu durumu görmezden gelmeli ve asla pes etmemelisiniz. Tutarlılık, bu sürecin en önemli parçasıdır.
İstenmeyen Davranışları Sınırlandırma
Bazen davranışlar tehlikeli veya yıkıcı boyuta ulaştığında görmezden gelmek mümkün olmayabilir. Bu durumlarda "HAYIR" demek, çocuğu ortamdan uzaklaştırmak veya belirli mahrumiyetler uygulamak gerekebilir.
| Yöntem | Uygulama Esası |
|---|---|
| Kararlılık | Hayır dedikten sonra bu kararı sonuna kadar sürdürün. |
| Eylem Odaklılık | Davranışlarınız sözlerinizden daha etkili olmalıdır. |
| Tutarlılık | Verilen yaptırımları mutlaka uygulayın; aksi halde çocuk güvenini kaybeder. |
Yeni ve Düzenli Davranışlar Kazandırma
Çocuğunuzun güven duyması için açık, net ve sürdürülebilir kurallar koymalısınız. Yatağa yatış saati ve ödev zamanı gibi rutinlerin değişmez bir düzen içinde olması çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Yeni bir davranış öğretirken şu üç yöntemi izleyebilirsiniz:
- Yönlendirme: Göstererek ve yardımcı olarak yapabilmesine izin verin.
- Küçük Adımlar: Zor işleri parçalara bölerek her seferinde bir adım öğretin.
- Gözlemleyerek Öğrenme: Çocukların ebeveynlerini model aldığını unutmayın.
Duygularla Baş Etme ve Etkili İletişim
Çocuğunuza duygularını yönetmeyi öğretmek, aranızdaki bağı güçlendirir. Tüm duygular kabul edilebilir ancak her davranış kabul edilemez. Etkili iletişim için şu adımları izleyin:
- Çocuğunuzu dikkatle ve sessizce dinleyin.
- Duygularını anladığınızı kısa ifadelerle (örneğin "evet, anladım") belirtin.
- Duygunun adını koyun (örneğin "şu an çok kırılmış olmalısın").
Sorun Çözme Basamakları
Bir problemle karşılaştığınızda (örneğin koridorun çamur olması) şu sırayı takip edin:
- Problemi tanımlayın: "Koridor çamur içinde kalmış!"
- Bilgi verin: "Çamurlu ayakkabıların dışarıda çıkması iyi olur."
- Kısa istekte bulunun: "Ayakkabılar!"
- Duygunuzu paylaşın: "Temizlediğim yerleri çamurlu görünce kızıyorum."
- Not bırakın: "Lütfen eve girerken ayakkabılarınızı çıkarın."
Ceza Yerine Çözüm Odaklı Yaklaşım
Cezalandırmak yerine çocuğun sorumluluk almasını sağlayacak yöntemler geliştirin. Örneğin, düşük not alan bir çocuk için:
- Kişiliğine saldırmadan üzüntünüzü belirtin.
- Beklentilerinizi ifade edin.
- Kendini affettirme yolu (derslere daha fazla vakit ayırma gibi) gösterin.
- Seçme şansı sunun (kendi çalışması veya yardım alması).
- Birlikte çözüm üretin: Fikir listesi yapın, planlayın ve suçlamalara izin vermeden eyleme geçin.
Doğru Övgü Nasıl Olmalı?
Doğru şekilde yapılan övgü, özgüveni artırır. Övgüde şu kurallara dikkat edilmelidir:
- Tanımlayıcı Olun: "Çok güzel resim" yerine "Canlı renkleri bir arada kullanmışsın" deyin.
- Şimdiye Odaklanın: Gelecek projeksiyonu yerine mevcut çabayı (sabırla uğraşmak gibi) övün.
- Duygularınızı Paylaşın: Resmin sizde uyandırdığı sevinci dile getirin.
- Karakteristik Özelliği Vurgulayın: Kararlılık veya titizlik gibi değerleri tanımlayın.
Çocuklarınızın başarılı olmasını istiyorsanız, öncelikle mutlu olmalarını sağlayacak bir ortam oluşturun.
