BİREYLERİN EŞ SEÇİMİNDE ETKİLENDİKLERİ FAKTÖRLER
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Modern Toplumda Evlilik ve Değişen Dinamikler
İki binli yıllara yaklaştığımız bu dönemde bilim, teknoloji ve sanatta yaşanan gelişmeler baş döndürücü bir hızla ilerlemektedir. Sanayi devrimiyle birlikte Türkiye, ikincil (kentli) toplum yapısına hızlı bir geçiş süreci yaşamıştır. Bu toplumsal dönüşüm; aile yapısı, ekonomi, sosyal ilişkiler ve evlilik kurumu gibi temel unsurları doğrudan etkileyerek yeni biçimler ve içerikler kazandırmaktadır.
Toplumsal yapıda meydana gelen bu köklü değişiklikler, bilimsel araştırmalara olan ihtiyacı da beraberinde getirmiştir. Bu kapsamda, Türkiye'deki evlilik kurumuna ve eş seçimi süreçlerine ışık tutmak amacıyla 1996 yılında kapsamlı bir araştırma yürütülmüştür. Araştırma, eş seçimi ölçütlerindeki psiko-sosyal faktörleri belirlemeyi ve evlilik kararında etkili olan unsurları derecelendirmeyi hedeflemiştir.
Eş Seçiminde Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Etkiler
İzmir ilinde rastlantısal olarak seçilen 100 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilen çalışma, bireylerin sosyo-ekonomik ve kültürel düzeylerinin eş seçiminde belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Araştırma sonuçlarına göre, bireylerin eğitim ve kültür seviyeleri yükseldikçe eş seçiminde sevgi, saygı ve değer verme gibi duygusal faktörler ön plana çıkmaktadır.
Buna karşın, sosyo-kültürel düzey düştükçe, eş seçiminde bireysel tercihlerden ziyade ailesel ve çevresel beklentilere uygunluk kriteri daha etkin hale gelmektedir. Bu durum, toplumsal statünün evlilikten beklentileri nasıl şekillendirdiğini net bir şekilde göstermektedir.
Araştırmanın Temel Bulguları ve İstatistikler
Araştırma kapsamında elde edilen diğer önemli veriler şu şekilde özetlenebilir:
- Eğitim Uyumu: Kadınlar genellikle kendileriyle eşit veya daha yüksek öğrenimli eşleri tercih ederken; erkekler eşit veya kendilerinden daha düşük öğrenimli kişilerle evlenme eğilimi göstermektedir.
- Evlilik Motivasyonu: Katılımcıların %71'i evliliği isteme nedenini "yaşamı sevdiği kişiyle paylaşma" olarak ifade etmiştir.
- Tanışma Ortamı: Ekonomik hayata katılım arttıkça, eş adaylarıyla aile ortamından ziyade sosyal veya iş ortamlarında tanışma oranı artmaktadır.
- Karar Mekanizması: Hem kadınlar hem de erkekler, eşlerini kendi özgür iradeleriyle seçmeleri gerektiği konusunda hemfikirdir.
Eğitim ve Yerleşim Biriminin Flörte Bakışı
Evlilik öncesi flört dönemine ilişkin tutumlar, bireylerin yaşadığı bölge ve eğitim durumuna göre farklılık göstermektedir. Özellikle kırsal bölge kökenli, eğitimsiz ve geniş aile kültüründe yetişmiş erkekler arasında flörte karşı daha mesafeli ve anlayışsız bir tutum sergilendiği gözlemlenmiştir.
Evlilik Kararının Psikolojik Boyutları
Araştırmada kullanılan Beier ve Tematik Algı Testleri (T.A.T.), bireylerin bilinçli beyanları ile bilinçaltı süreçlerinin her zaman örtüşmediğini kanıtlamıştır. Görünürde bağımsız karar veren çiftlerin, aslında derinlerde şu kaygıları taşıdıkları saptanmıştır:
- Mutlu olamama ve evliliği sürdürememe korkusu,
- Eşin ailesine karşı duyulan olumsuz duygular,
- Eşin geçmiş ilişkilerine dair belirsizlikler ve kaygılar.
| Faktör | Yüksek Sosyo-Kültürel Düzey | Düşük Sosyo-Kültürel Düzey |
|---|---|---|
| Öncelikli Kriter | Sevgi, Aşk, Paylaşım | Aile ve Çevre Beklentisi |
| Tanışma Biçimi | Sosyal ve İş Çevresi | Aile ve Yakın Çevre |
| Evlilik Algısı | Mutluluk ve Ortak Yaşam | Geleneksel Yapı ve Güvenlik |
Uzman Görüşleri ve Teorik Yaklaşımlar
Evlilik, sadece iki kişinin bir araya gelmesi değil, toplumsal ve psikolojik bir sözleşmedir. Konuyla ilgili önemli düşünürlerin görüşleri şöyledir:
- Simone de Beauvoir: Evlilik kararının anlık olmaması gerektiğini, bireylerin mizaç ve düşünce yapısı bakımından uyumlu olmalarının şart olduğunu vurgular.
- Doğan Cüceloğlu: İlişkilerin uzun ömürlü olmasını algılanan benzerliklere bağlar. Benzerlikler bireyleri birbirine yaklaştırır ve doyumlu bir ilişki sağlar.
- Erich Fromm: Seven iki insan için en ideal çözüm yolunun evlilik olduğunu belirtir.
- Özgüven: Evlilik öncesi arkadaşlık döneminin, bireylerin birbirini tanıması için özenle sürdürülmesi gerektiğini savunur.
Sonuç ve Toplumsal Öneriler
Sağlıklı bir toplumun temeli, bilinçli kurulan aile yapısına dayanmaktadır. Araştırma bulguları ışığında şu adımların atılması kritik öneme sahiptir:
- Rehberlik Hizmetleri: Orta dereceli okullarda ve Rehberlik Araştırma Merkezlerinde evlilik öncesi eğitimlere daha fazla yer verilmelidir.
- Devlet Desteği: "Evlilik ve Aile Danışma Merkezleri" ülke genelinde devlet eliyle yaygınlaştırılmalı ve yapılandırılmalıdır.
- Eğitim Programları: Bireylerin sağlıklı cinsel kimlik kazanmaları için örgün ve yaygın eğitim programları geliştirilmelidir.
- Bilinçli Karar: Evlilik, insan ömrünün büyük bir kısmını etkileyen, üzerinde derinlemesine düşünülmesi gereken bir "yeni kendiliğindenlik" ve ahlaksal bir yaşam görüşüdür.
Türkiye'de ortalama ilk evlenme yaşı kızlarda 17.7 (kırsalda 17.2) olarak saptanmıştır. Erken yaşta yapılan evliliklerde görülen dengesizliklerin önüne geçmek için eğitimin yükseltilmesi ve bireylerin yalnızlıktan kurtulma arayışını sağlıklı temellere oturtması gerekmektedir.
