Anksiyete Bozukluklar : Tanım, Sınıflar, Sebepler, Tedavi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Anksiyete (Kaygı Bozukluğu) Nedir?
Anksiyete, nedeni tam olarak bilinmeyen, içten gelen, belirsiz ve kötü bir şey olacakmış endişesiyle karakterize bir bunaltı duygusudur. Yaşamı tehdit eden veya tehdit olarak algılanan durumlara karşı gelişen bu alarm duygusu, hafif bir gerginlikten panik seviyesine kadar farklı yoğunluklarda görülebilir.
Anksiyete sadece patolojik bir durum değil, aynı zamanda bireyi tehlikelere karşı uyaran ve önlem almasını sağlayan uyuma dönük koruyucu bir işleve de sahiptir. Ego (benlik), savunma mekanizmalarını kullanarak bu kaygıyla baş etmeye çalışır; ancak benlik gücü yetersiz kaldığında klinik bir bozukluk tablosu ortaya çıkabilir.
Anksiyete Bozukluklarının Oluş Nedenleri
Anksiyetenin kökenleri psikolojik ve biyolojik olmak üzere iki ana başlık altında incelenmektedir:
1. Psikolojik Varsayımlar
- Psikoanalitik Varsayım: Anksiyete, altbenlik (id) ile üstbenlik (superego) arasındaki bilinçdışı iç çatışmaların bir ürünüdür. Bastırma (represyon) mekanizması yetersiz kaldığında "serbest yüzen anksiyete" veya diğer anksiyete bozuklukları gelişir.
- Davranışçı Varsayım: Anksiyete, koşullu uyaranlarla ve sosyal öğrenme yoluyla (aile modellemesi) kazanılan öğrenilmiş bir süreçtir.
- Bilişsel (Kognitif) Varsayım: Kaygının nedeni olayın kendisi değil, kişinin o olayı çarpıtılmış düşünce örüntüleriyle nasıl yorumladığı ve algıladığıdır.
2. Biyolojik Varsayımlar
Otonom sinir sisteminde sempatik etkinliğin artması fizyolojik belirtileri tetikler. Araştırmalar, noradrenalin ve serotonin gibi nörotransmiterlerin düzeylerindeki artışın ve kalıtsal yatkınlığın bu süreçte etkili olduğunu göstermektedir.
Anksiyete Bozukluklarının Klinik Özellikleri
Anksiyete bozuklukları dört temel belirti kümesiyle kendini gösterir:
| Belirti Türü | Sık Görülen Yakınmalar |
|---|---|
| Bilişsel | Dikkat dağınıklığı, kontrolü yitirme kaygısı, gerçeklik duygusunda değişme. |
| Affektif | Korku, huzursuzluk, çaresizlik, panik ve alarm duygusu. |
| Davranışsal | Kaçınma davranışı ve donakalma. |
| Fizyolojik | Çarpıntı, nefes darlığı, terleme, titreme, mide bulantısı ve kas gerginliği. |
Başlıca Anksiyete Bozukluğu Türleri
Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)
En az 6 ay süreyle devam eden, hemen her gün yaşanan aşırı endişe ve huzursuzluk durumudur. Toplumda yaygınlığı %3-8 arasındadır ve kadınlarda iki kat daha fazla görülür. Tedavi süreci genellikle 6-12 ay sürer; antidepresanlar ve kognitif-davranışçı terapiler etkin sonuçlar verir.
Panik Bozukluk ve Panik Atak
Beklenmedik anlarda ortaya çıkan, yoğun bedensel belirtilerin eşlik ettiği anksiyete nöbetleridir. Ataklar sırasında ölüm korkusu veya çıldırma endişesi baskındır. Eğer kişi yardım alamayacağı kalabalık veya kapalı alanlardan kaçınıyorsa, tabloya Agorafobi eşlik ediyor demektir.
Özgül Fobiler ve Sosyal Fobi
- Özgül Fobi: Belirli bir nesneye (hayvan, kan, yükseklik vb.) karşı duyulan aşırı ve anlamsız korkudur.
- Sosyal Fobi: Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, aşağılanma veya küçük düşme korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınma durumudur.
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Obsesyonlar (istenmeyen saplantılı düşünceler) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan kompulsiyonlardan (tekrarlayıcı davranışlar) oluşur. En sık görülen türleri bulaşma korkusu, kuşku ve simetri takıntılarıdır.
Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSB)
Savaş, doğal afet veya saldırı gibi ağır travmatik olaylardan sonra gelişir. Travmanın rüyalarda tekrar yaşanması, olay hatırlatıcılarından kaçınma ve aşırı uyarılmışlık hali temel özellikleridir. Belirtiler 1 aydan kısa sürerse Akut Stres Bozukluğu olarak tanımlanır.
Diğer Nedenlere Bağlı Anksiyete Durumları
- Genel Tıbbi Duruma Bağlı: Hipertiroidi, B12 eksikliği, kalp aritmileri ve KOAH gibi hastalıklar doğrudan anksiyete belirtilerine yol açabilir.
- Madde Kullanımına Bağlı: Alkol, kokain, amfetamin gibi maddelerin kullanımı veya bu maddelerin yoksunluk dönemleri şiddetli kaygı tabloları oluşturabilir. Ayrıca bazı tansiyon ve kortizon ilaçlarının yan etkisi olarak da görülebilir.
Önemli Not: Anksiyete bozukluklarının tanısı ve tedavisi uzman bir hekim tarafından yapılmalıdır. Tedavide ilaç uygulamaları (antidepresanlar, anksiyolitikler) ve psikoterapötik yaklaşımlar (bilişsel-davranışçı terapi) birlikte kullanıldığında başarı oranı artmaktadır.
