BİPOLAR BOZUKLUK VE İSTİHDAM SORUNLARI
- Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre ruhsal hastalıklar, dünya genelinde yeti yitimine en çok yol açan ilk 10 hastalık arasında önemli bir paya sahiptir.
- Türkiye'deki yasal mevzuat kapsamında psikiyatrik tanısı olan bireyler engelli sağlık raporu alarak istihdam edilebilmekte, ancak işlevsellik kaybı en çok şizofreni ve demans vakalarında görülmektedir.
- İstihdam sürecinde kamu sektörü engelli kadrolarıyla daha güvenceli bir alan sunarken, özel sektördeki verimlilik odaklı yaklaşım ve toplumsal damgalama ruhsal engelli bireyler için ciddi bariyerler oluşturmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ruhsal Hastalıklar ve Toplumsal İşlevsellik
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelinde yeti yitimine en çok yol açan 10 hastalıktan beşini ruhsal hastalıklar oluşturmaktadır. Bu hastalıklar önem sırasına göre; depresyon, alkol kullanımı, bipolar bozukluk, şizofreni ve obsesif kompülsif bozukluk (OKB) olarak listelenmektedir. Ruhsal bozukluklar yeterince tedavi edilmediğinde; işlev ve iş gücü kaybı ile ailesel sorunlara yol açmakta, bu durum hastalığın yaygınlığını ve tedavi maliyetlerini artırmaktadır.
Türkiye’de Engel Grupları ve Yasal Mevzuat
Türkiye’de istihdam bağlamında engel grupları, "Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik" çerçevesinde tasnif edilmektedir. 6462 sayılı Kanun ile mevzuattaki bazı ibareler değiştirilmiş olsa da yönetmelikteki teknik terimler varlığını sürdürmektedir. Bu düzenlemelerle, engellilere yönelik sınıflandırmalarda ortak bir uygulama geliştirmek ve İşlevsellik Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) standartlarını yaygınlaştırmak amaçlanmaktadır.
Engelli sağlık kurulu raporları; iç hastalıkları, göz, KBB, genel cerrahi veya ortopedi ile nöroloji veya ruh sağlığı uzmanlarından oluşan bir heyet tarafından düzenlenir. Yönetmeliğe göre engellilik durumları sekiz ana kategoride sınıflandırılmaktadır:
| Engel Grubu Kategorileri | Açıklama |
|---|---|
| Fiziksel | Bedensel yetiyitimlerini kapsar. |
| Zihinsel | Bilişsel işlev bozukluklarını içerir. |
| Görme | Görme duyusuyla ilgili kısıtlılıklar. |
| Duygusal ve Davranışsal | Psikiyatrik ve ruhsal durumlar. |
| İşitme | İşitme kaybı ve ilgili sorunlar. |
| Süreğen (Kronik) | Uzun süreli devam eden hastalıklar. |
| Dil ve Konuşma | İletişimsel engeller. |
| Sınıflanamayan | Diğer özel durumlar. |
Psikiyatrik Tanıların Çalışma Hayatına Etkileri
Şizofreni, depresyon ve bipolar bozukluk gibi psikiyatrik tanısı olan bireyler, ilgili mevzuat kapsamında sağlık raporu alarak istihdam edilebilirler. Ruhsal bozuklukların; iş hayatına adaptasyon, iş becerilerinde azalma ve sosyal rolleri sürdürme konularında zorluklara yol açtığı bilinmektedir. Yapılan araştırmalar, işlevsellik üzerindeki kısıtlayıcı etkinin en fazla şizofreni ve demans vakalarında görüldüğünü; bunu sırasıyla depresyon, bipolar bozukluk, alkol kullanım bozukluğu, OKB ve kaygı bozukluğunun izlediğini göstermektedir.
İstihdamda Kamu ve Özel Sektör Farklılıkları
Psikiyatrik tanısı olan bireyler, iş hayatında kamu ve özel sektör arasında belirgin farklar gözlemlemektedir. Katılımcıların deneyimlerine göre sektörlerin yaklaşımları şu şekildedir:
- Kamu Sektörü: E-KPSS ve engelli personel kadroları büyük bir avantaj olarak görülmektedir. Kamuda çalışma süreci daha güvenceli kabul edilmekte ve engellilere yönelik kolaylıklar sağlandığı belirtilmektedir.
- Özel Sektör: Maddi çıkar ve verimlilik odaklı yaklaşım nedeniyle dezavantajlı bir alan olarak nitelendirilmektedir. Performans baskısı, ağır iş yükü ve çalışma saatleri, psikolojik engeli olan bireyler için ciddi bariyerler oluşturmaktadır.
- Damgalama Sorunu: Ruhsal bozukluğu olan bireyler, toplumdaki önyargılar nedeniyle tanılarını gizlemek zorunda kalabilmektedir. Tanının bilinmesinin işe alım süreçlerinde %100 dezavantaj yaratacağı düşünülmektedir.
İş Arama Sürecinde Destek Mekanizmaları
Bireyler iş bulma süreçlerinde hem kişisel çabalarını hem de çeşitli kurumların desteğini kullanmaktadır. İstihdam sürecinde öne çıkan destek kanalları şunlardır:
- Resmi Kurumlar: İŞKUR, Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) ve İstanbul Engelliler Merkezi (İSEM).
- Dijital Platformlar: Kariyer.net gibi iş arama siteleri.
- Sosyal Destek: Aile teşviki ve bireysel ağlar.
- Tıbbi Destek: Doğru tanı, erken teşhis ve etkili tedavi/terapi hizmetleri, işi sürdürebilmek için en kritik destek unsuru olarak görülmektedir.
Çalışıyor Olmanın Birey Üzerindeki Etkileri
Bir işte çalışmak, engelli bireyler için maddi kazancın ötesinde anlamlar taşımaktadır. Çalışma hayatı, bireyin hayatta aktif rol oynamasını sağlar, başarı tatmini sunar ve sosyal saygınlık kazandırır. Ancak iş yoğunluğu, işi kaybetme korkusu ve fiziksel yorgunluk gibi unsurlar, çalışma hayatının stresli ve dezavantajlı yanları olarak kaydedilmektedir.
