Bel fıtığı nasıl oluşur ?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Bel Fıtığı Oluşumunu Tetikleyen Temel Faktörler
Bel fıtığı, ağır bir yük kaldırmak veya ani bir ters hareket yapmak gibi dış etkenlerin yanı sıra kişisel risk faktörlerinin birleşimiyle meydana gelir. Toplumda bazı bireylerin çok ağır yükler taşımasına rağmen sorun yaşamaması, bazılarının ise çok hafif ağırlıklarla fıtık olması, kişiye özel faktörlerin önemini ortaya koymaktadır. Bu durumun temelinde, omur kemikleri arasında yer alan ve disk adı verilen kıkırdak dokulardaki yapısal bozulmalar yatar.
Disk Yapısındaki Dejenerasyon ve Yaşlanma Süreci
Omurga sağlığı için kritik öneme sahip olan disklerin beslenmesi, belirli bir biyolojik program dahilinde gerçekleşir. Ancak yaşın ilerlemesiyle birlikte bu sistemde önemli değişiklikler yaşanır:
- Beslenme Değişikliği: Diski besleyen damarlar yaklaşık sekiz yaşından sonra kaybolur ve bu yaştan itibaren beslenme diffüzyon yoluyla sağlanır.
- Su Kaybı: Bir ceninin diskindeki su oranı %90 iken, bu oran çocuklarda %80'e, yetişkinlerde ise %50-60 seviyelerine geriler.
- Elastikiyet Kaybı: Su oranının azalmasıyla disk küçülür, yüksekliği azalır ve kuvveti çevre dokulara dengeli yayma yeteneğini kaybeder.
Zamanla diske giren oksijen ve besin miktarı azalırken, metabolik atıkların atılması zorlaşır. Bu durum, diskin içindeki tamir edici destek hücrelerinin azalmasına ve mikro düzeydeki çatlakların oluşmasına zemin hazırlar.
Bel Fıtığının Genetik ve Sistemik Nedenleri
Bel fıtığı oluşumunda genetik yatkınlık önemli bir rol oynamaktadır. Bazı ailelerde kıkırdak yapıdaki dejenerasyon çok daha erken yaşlarda başlar; bu da dededen toruna uzanan bir fıtık geçmişine neden olabilir. Genetik faktörlerin yanı sıra yaşam tarzı ve sistemik hastalıklar da süreci hızlandırır:
| Faktör | Etkisi |
|---|---|
| Şeker Hastalığı | Diske gelen kan akımının kalitesini bozar. |
| Sigara Kullanımı | Kan akım miktarını azaltarak beslenmeyi olumsuz etkiler. |
| Damar Hastalıkları | Dejenerasyon sürecini hızlandırarak doku hasarına yol açar. |
Yanlış Hareketler ve Mekanik Baskı
Günlük aktiviteler sırasında yapılan bilinçsiz hareketler, bel fıtığını tetikleyen dış faktörlerin başında gelir. Özellikle eğilerek veya uzanarak yük kaldırmak, diskler üzerine asimetrik yük binmesine neden olur. Zemin hazır hale geldikten sonra, bazen sadece bir öksürük veya hafif bir cismi kaldırmak dahi bardağı taşıran son damla olabilir.
Diskin Mekanik Yapısı ve Fıtıklaşma Aşamaları
Bel fıtığının oluşum mekanizması şu dört aşamada incelenebilir:
- Koruyucu Lifler: Diskin dış kısmındaki lifler 30 derecelik açıyla sıralanarak içteki nükleus kısmının dışarı taşmasını engeller.
- Simetrik Yüklenme: Yük diske dengeli bindiğinde yapılar deforme olsa da simetri korunduğu için fıtık kolay gelişmez.
- Asimetrik Baskı: Yük asimetrik bindiğinde, omur kemikleri birbirine yaklaşır ve diskin kapsül kısmı deforme olarak dışarı taşar.
- Fıtıklaşma (Herniasyon): İç kısımdaki nükleus, basınçla karşı tarafa itilir. Bu bölgedeki lifler gerilip zayıfladığı için nükleus dışarı çıkar ve bel fıtığı oluşur.
Fıtığın Omurgadaki Yerleşim Biçimleri
Fıtıklaşan disk materyali, omurga içinde farklı yönlere doğru yer değiştirebilir. Yatay planda incelendiğinde, fıtık sadece omurilik kanalına doğru ilerlemekle kalmaz; aynı zamanda sinirlerin geçtiği foramen adı verilen deliklere, hatta bu deliklerin dışına kadar uzanabilir. Bu yerleşim farklılıkları, hissedilen ağrının şiddetini ve etkilediği bölgeleri doğrudan belirler.
