Başarıda Yetenek mi İstemek mi?

Başarı İhtiyacı: İnsan Doğasının Temel Güdüsü

İnsan ırkının en temel ihtiyaçlarının başında başarı ihtiyacı gelir. Her birey, doğası gereği başladığı bir işte muvaffak olmayı arzular. Akıl sağlığı yerinde olan hiçbir birey, başarısız olmak veya toplum nezdinde itibar kaybetmek hedefiyle bir yola çıkmaz. Psikolog McClelland'a göre; başarı, güç ve ait olma şeklinde üç temel edinilmiş ihtiyaç bulunmaktadır ve bunlar arasında başarı ihtiyacı en baskın olanıdır.

İnsan, eylemi olumsuz olsa dahi kendi koyduğu hedefe ulaşma motivasyonuyla hareket eder. Örneğin, sinema filmlerindeki banka soygunu sahnelerinde plan yapanların; yakalanmak, başarısız olmak veya dünyaya rezil olmak üzerine bir kurgu yaptıklarını duymanız mümkün değildir.

Başarı İçin Yetenek mi Yoksa İstemek mi Gereklidir?

Günümüzde sıkça tartışılan bu konu hakkında iki temel görüş mevcuttur. Birinci grup, "istersen yaparsın" mottosuyla hareket eden ve bireyin içindeki güce odaklananlardır. İkinci grup ise yetenek olmadan başarının imkansız olduğunu savunur. Bu iki yaklaşımı analiz etmek için temel kavramları doğru tanımlamak gerekir.

Yetenek, İlgi ve Tutku Kavramları

Başarıya giden yolda belirleyici olan temel kavramlar şunlardır:

• Yetenek: Doğuştan getirilen ve eğitimle geliştirilebilen gizil güçtür. Genetik yollarla aktarılan bu potansiyel, uygun koşullar sağlanmadığında fark edilemeyebilir veya sönebilir. Örneğin, üst düzey piyano yeteneğiyle doğan birinin, enstrümanla karşılaşmadığı sürece başarılı bir piyanist olması mümkün değildir.
• İlgi: Bir alana yönelik yönelimi ve o işi yaparken duyulan hazzı ifade eder. İlgi, beyinde dopamin salgılanmasına neden olarak isteme davranışını tetikler. Ancak yetenekle desteklenmeyen ilgi, zamanla sönmeye mahkumdur.
• An (Zaman ve Mekan): Yapılan işin döneme ve ortama uygunluğunu temsil eder. Doğru işin yanlış zamanda veya yanlış mekanda yapılması başarısızlık getirebilir.
• Tutku: TDK tarafından iradeyi aşan güçlü bir coşku ve ihtiras olarak tanımlanır. Tutku, bireyi hedefine ulaştıran en güçlü motivasyon kaynağıdır.

Başarı ve Üstün Başarı Arasındaki Fark

Başarıyı iki kategoride incelemek, beklentileri yönetmek açısından kritiktir:

1. Başarı: Hedeflenen noktaya varma veya ortalama bir insanın ulaşabileceği düzeydir.
2. Üstün Başarı: Çok az kişinin erişebildiği, yetenek ve çalışmanın en üst düzeyde birleştiği noktadır.

Başarı Olasılıkları Tablosu

Bir alandaki başarı potansiyeli, ilgi ve yetenek dengesine göre şu şekilde şekillenir:

Önemli Not: Yetenek, bir popülasyon içindeki dereceye göre belirlenir. Başarılı olmak için ilk şart, ilgili işe uygun bir yetenek örüntüsüne sahip olmaktır. İlgi duyulan bir alanda yetenek düşükse, kişi çok çalışarak ancak ortalama bir seviyeye ulaşabilir. Örneğin, gitar çalma yeteneği düşük olan birinin sadece çok isteyerek dünya çapında bir virtüöz olması beklenemez.