ALERJİ ÖNLEMLERİ VE ALERJİ AŞILARI BİLGİLENDİRME

Alerji Nedir? Temel Kavramlar ve Atopi

Alerji, vücudun belirli maddelere karşı gösterdiği aşırı duyarlılık halidir. Bu duyarlılığa neden olan maddeler alerjen olarak tanımlanır. Alerjik bireyler, bu maddelerle temas ettiklerinde bağışıklık sistemleri normalin ötesinde bir yanıt verir. Bu aşırı tepki verme özelliği ise tıp dilinde atopi olarak adlandırılır.

Atopik bünye büyük oranda kalıtsal faktörlere bağlıdır. Ebeveynlerden birinin alerjik olması durumunda çocukta atopi görülme olasılığı artarken, her iki ebeveynin de alerjik olması bu riski %50 seviyesine çıkarır.

Alerjenlerin Özellikleri ve Hastalık Gelişimi

Doğada bulunan pek çok madde alerjen niteliği taşıyabilir. Bir alerjenle ilk temas genellikle hemen bir hastalık tablosu oluşturmaz; öncelikle vücutta bir duyarlanma süreci gerçekleşir. Zamanla ve yoğun temasla birlikte alerjik hastalık bulguları ortaya çıkmaya başlar.

Havada bulunan alerjenlerin en sık yol açtığı hastalıklar şunlardır:

• Alerjik astım (Astım hastalarının %80'inden fazlası ev tozuna duyarlıdır)
• Alerjik rinit (Saman nezlesi)
• Alerjik konjonktivit (Göz nezlesi)
• Alerjik dermatit (Egzama ve kurdeşen)

Vücudumuz Alerjenleri Nasıl Tanır?

Alerjenler vücuda girdiğinde, akciğerlerdeki özel hücreler tarafından tanınarak belleğe alınır ve bu maddeye özgü IgE adı verilen antikorlar üretilir. Aynı alerjenle tekrar karşılaşıldığında, antikorlarla birleşen alerjen; Histamin ve Lökotrien gibi zararlı maddelerin salınmasına neden olur.

Bu kimyasal süreç sonucunda solunum yollarındaki kaslar kasılır, salgı bezleri daha fazla sıvı üretir ve yapışkan bir balgam birikir. Boru çapının daralmasıyla birlikte hasta; nefes darlığı, öksürük, hapşırık ve burun akıntısı gibi şikayetler yaşar.

İç Ortam Alerjenleri: Ev Tozu Akarları

Modern yaşamın büyük bir kısmı kapalı alanlarda geçtiği için iç ortam alerjenleri büyük önem taşır. Bunların başında ev tozu akarları (Dermatophagoides) gelir. Bu mikroskobik canlılar insan deri döküntüleri ile beslenir ve nemli, sıcak ortamlarda hızla ürerler.

Ev Tozu Akarlarına Karşı Alınacak 10 Önemli Önlem

1. Yüksek Isıda Yıkama: Nevresimler haftada bir kez en az 60°C sıcaklıkta yıkanmalıdır.
2. Halı Kullanımını Sınırlandırma: Özellikle yatak odasındaki halılar kaldırılmalı, zemin ahşap veya cilalı olmalıdır.
3. HEPA Filtreli Süpürge: Havadaki küçük zerrecikleri süzen yüksek etkili süpürgeler kullanılmalıdır.
4. Eşya Düzenlemesi: Toz tutabilecek kitap, pelüş oyuncak ve açık gardıroplar yatak odasından uzaklaştırılmalıdır.
5. Mobilya Seçimi: Kumaş kaplı kanepeler yerine deri veya sentetik kaplamalı ahşap mobilyalar tercih edilmelidir.
6. Akarisit Kullanımı: Halı ve koltuklar için akar öldürücü ilaçlar (akarisit) yılda 1-2 kez uygulanmalıdır.
7. Özel Kılıflar: Alerjen geçirmeyen özel yatak ve yastık kılıfları kullanılabilir.
8. Yastık Seçimi: Yün ve kuş tüyü yerine sentetik elyaf yastıklar tercih edilmeli ve 1-2 yılda bir yenilenmelidir.
9. Perde Seçimi: Kalın kumaşlar yerine kolay yıkanabilir, pencere boyutunda stor veya güneşlikler kullanılmalıdır.
10. Nem Kontrolü: Ev içi nem oranı mutlaka %50'nin altında tutulmalıdır.

Diğer İç Ortam Alerjenleri: Hamamböceği ve Küf

Hamamböceği alerjisi, genellikle akar alerjisi ile birlikte görülür. Özellikle mutfak ve rutubetli alanlarda yoğunlaşan bu böceklerin dışkıları ve salgıları alerjiktir. Mücadele için sadece ilgili dairenin değil, tüm binanın ilaçlanması gerekir.

Küf mantarları ise nemli, karanlık ve iyi havalandırılmayan bodrum katı veya banyo gibi alanlarda ürer. Küf alerjisi olan bireyler, rutubetli duvarların bulunduğu ortamlardan ve eski kitaplıklardan uzak durmalıdır.

Dış Ortam Alerjenleri: Polenler

Polenler, bitkilerin üreme tohumcuklarıdır ve rüzgarla kilometrelerce uzağa taşınabilirler. Polen alerjisi, mevsimsel olarak (ilkbahar ve sonbahar) gözlerde kaşıntı, burun akıntısı ve şiddetli hapşırma ile kendini gösterir.

Polen Mevsiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Polenlerin zirve yaptığı Nisan-Haziran döneminde açık havada uzun süre kalınmamalıdır.
• Dışarı çıkıldığında yüz maskesi kullanılmalıdır.
• Eve dönüldüğünde elbiseler değiştirilmeli ve duş alınmalıdır.
• Pencereler kapalı tutulmalı, araçlarda ve evlerde polen filtreli klimalar tercih edilmelidir.

Alerjik Astım Tanı Yöntemleri

Doğru tedavi planı için aşağıdaki tanı yöntemleri uygulanır:

• Prick Deri Testi: Ön kola damlatılan alerjenlerle 15 dakika içinde sonuç veren testtir.
• Spesifik IgE Ölçümü: Kan tahlili yoluyla alerjen tespiti yapılır.
• Solunum Fonksiyon Testi (SFT): Nefes borularındaki daralmayı ve ilaca verilen yanıtı (reversibilite) ölçer.

Alerji Aşısı (İmmünoterapi) Tedavisi

Alerji aşısı, hastanın duyarlı olduğu maddenin düşük dozlardan başlanarak vücuda verilmesi ve bağışıklık sisteminin bu maddeye duyarsız hale getirilmesi işlemidir.

Aşı Tedavisi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Uygulama: Başlangıçta haftada bir, daha sonra ayda bir kez koldan deri altına yapılır.
• Süre: Etkisi 6-12 ayda başlar, genellikle 5 yıl devam edilir.
• Kimlere Yapılır: İlaç tedavisi ve korunma yöntemlerine rağmen şikayetleri geçmeyen, testi pozitif çıkan uygun hastalara yapılır.
• Kimlere Yapılmaz: 5 yaş altı çocuklar, ağır astımlılar, kanser, kalp ve bağışıklık sistemi hastalığı olanlara uygulanmaz.

Önemli Not: Gebelik sırasında aşı tedavisine başlanmaz; ancak tedavi sürerken gebe kalan hastalar, doktor kontrolünde aşıya devam edebilirler. Ciddi yan etki riski nedeniyle aşılar mutlaka Alerji Uzmanı gözetiminde, tam teşekküllü hastane şartlarında uygulanmalıdır.