Aile planlaması yöntemleri

Dünya Nüfusu ve Aile Planlamasının Önemi

Dünya nüfusu 1930 yılında 2 milyar iken, 2002 yılında 6.7 milyara ulaşmıştır. 2025 yılında ise nüfusun 9 milyar olacağı tahmin edilmektedir. Artan nüfusla orantılı olarak doğal kaynaklar tükenmekte, kişi başına düşen milli gelir azalmakta ve toplumsal refah düzeyi düşmektedir. Gelir dağılımındaki uçurumun artmasıyla toplumlar yoksullaşırken, daha sağlıklı ve mutlu bir yaşam için aile planlaması konusunda bilinçlenmek kritik bir önem taşımaktadır.

Dünya genelinde kadınların yalnızca %45’i modern doğum kontrol yöntemlerini kullanmaktadır. Bu oran, Afrika kıtası gibi bölgelerde %11 seviyelerine kadar düşmektedir. Özellikle anne ve çocuk ölümlerinin yüksek olduğu gelişmekte olan ülkelerde, aile planlaması hizmetleri hayati bir role sahiptir.

Doğum Kontrol Yöntemleri Nelerdir?

Kadınlarda 35 yaşından itibaren gebe kalma olasılığı azalsa da, menopoz dönemine kadar uygun bir doğum kontrol yöntemi kullanılmaya devam edilmelidir. Günümüzde uygulanan başlıca aile planlaması yöntemleri şunlardır:

• Rahim İçi Araçlar (RİA/Spiral)
• Doğum Kontrol Hapları
• Aylık veya Üç Aylık İğneler
• Prezervatif (Kondom)
• Takvim Yöntemi ve Geleneksel Yöntemler
• Cerrahi Yöntemler (Tüplerin veya kanalların bağlanması)
• Vajinal Halkalar ve Modern Alternatifler

Rahim İçi Araç (RİA-Spiral) ve Hap Kullanımı

Rahim içi araç (RİA) kullanım süresi ortalama beş yıldır. Süresi dolan araç yenisiyle değiştirilerek menopoza kadar güvenle kullanılabilir.

Doğum kontrol hapları ise mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Bu haplar sadece gebeliği önlemekle kalmaz, aynı zamanda şu faydaları sağlar:

• Yumurtalık kistlerinin düzelmesine yardımcı olur.
• Adet sancılarını hafifletir.
• Adet miktarını azaltır ve döngüyü düzene sokar.
• Sadece progesteron içeren minipil seçenekleri de mevcuttur.

Doğum Kontrol İğneleri ve Uygulama Şekilleri

Doğum kontrol iğneleri, adetin ilk üç günü içinde uygulanmalıdır. Bu yöntemler içeriklerine göre ikiye ayrılır:

Aylık Doğum Kontrol Halkası (Nuvaring)

Nuvaring, her gün hap yutmak istemeyen kadınlar için geliştirilmiş, vajina içine yerleştirilen elastik bir halkadır. İçerdiği hormonlar vajina duvarından emilerek kana karışır ve gebeliği önlemede %99 etkilidir.

Nuvaring Nasıl Uygulanır?

1. Eller yıkanıp halka folyosundan çıkarılır.
2. Yanlardan bastırılarak vajina içine yerleştirilir.
3. Halka vajinada üç hafta boyunca kalır.
4. Üç hafta sonunda çıkarılır ve bir hafta ara verilir (bu dönemde adet kanaması gerçekleşir).
5. İlk takılan günden itibaren 29. günde yeni halka yerleştirilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler: Pıhtılaşma bozukluğu olanlara, günde 15'ten fazla sigara içenlere, kanser hastalarına ve HIV taşıyıcılarına önerilmez. Nadiren yerinden çıkması durumunda, 3 saat içinde soğuk-ılık suyla yıkanıp tekrar takılmalıdır.

Diğer Korunma Yöntemleri ve Etkinlik Oranları

Prezervatif ve Takvim Yöntemi

Prezervatif, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmanın en etkin yoludur; ancak hatalı kullanımda gebelik riski yüksektir. Takvim yöntemi ise sadece düzenli adeti olanlar için uygundur. Yumurtlama döneminde (14. gün civarı) cinsel perhiz gerektirir, fakat %14-35 başarısızlık oranıyla güvenilir bir yöntem değildir.

Cerrahi ve Kalıcı Yöntemler

Tüplerin bağlanması, çocuk sayısını tamamlamış ve 30 yaş üstü kadınlar için kalıcı bir cerrahi işlemdir. Sezaryen sırasında veya laparoskopi ile her zaman uygulanabilir.

Acil Korunma: Ertesi Gün Hapı

Korunmasız ilişki veya prezervatif yırtılması gibi durumlarda, ilk 72 saat içinde acil korunma hapları kullanılmalıdır. Bu haplar 12 saat ara ile ikişer tablet şeklinde alınır. Ancak unutulmamalıdır ki; bu yöntem normal doğum kontrol yöntemleri kadar etkili değildir ve gebelik önleme oranı %75 civarındadır. Alternatif olarak, korunmasız ilişkiden sonra spiral takılması da bir acil korunma yöntemidir.