Adet Öncesi (Premenstrüel) Disfori Bozukluğu
- Premenstrüel disforik bozukluk (PMDD), adet öncesi dönemde ortaya çıkan ve günlük işlevselliği ciddi şekilde bozan, DSM-5 kriterlerine göre en az beş belirtiyle karakterize edilen şiddetli bir klinik tablodur.
- Hastalığın etyolojisinde hormonal değişimlerin yanı sıra özellikle serotonin ve GABA gibi nörotransmitterlerdeki dengesizlikler ile genetik ve psikososyal faktörler temel rol oynamaktadır.
- Tedavi yaklaşımı vakanın şiddetine göre değişmekte olup yaşam tarzı düzenlemeleri, farmakolojik tedaviler ve Bilişsel Davranışçı Terapi yöntemlerini kapsamaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDD) Nedir?
Premenstrüel disforik bozukluk (PMDD), kadınlarda adet öncesi dönemde görülen premenstrüel sendromun (PMS) çok daha şiddetli ve klinik olarak belirgin bir tablosudur. Adet döngüsünden yaklaşık bir hafta önce başlayan bu durum; belirgin depresif ruh hali, yüksek düzeyde anksiyete ve günlük aktivitelere karşı ilgi azalması ile karakterize bir sağlık sorunudur.
DSM-5 Tanı Kriterlerine Göre PMDD
Bir bireye premenstrüel disforik bozukluk tanısı konulabilmesi için DSM-5 tanı kriterleri çerçevesinde belirli şartların karşılanması gerekir. Tanı için semptomların en az iki adet döngüsü boyunca takip edilmesi ve şu ölçütlerin karşılanması beklenir:
- A Ölçütü: Önceki yılın adet döngülerinin çoğunda, adetten önceki hafta içinde B ve C ölçütlerinde belirtilen en az beş belirti bulunmalıdır. Bu belirtiler adetin başlamasıyla hafiflemeli, adet bitiminden sonraki hafta ise minimum düzeye inmelidir.
- B Ölçütü: Duygusal dengesizlik, kaygı, çökkün duygu durum, umutsuzluk, kendini aşağılayan düşünceler veya huzursuzluk belirtilerinden en az biri mutlaka bulunmalıdır.
- C Ölçütü: İlgi kaybı, enerji azlığı, odaklanma güçlüğü, iştah değişiklikleri ve fiziksel semptomlardan en az biri mevcut olmalıdır.
Bu belirtiler, bireyin sosyal ve mesleki işlevselliğinde belirgin bir bozulmaya yol açmalı ve başka bir psikolojik bozuklukla (anksiyete veya kişilik bozukluğu gibi) daha iyi açıklanamıyor olmalıdır.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Belirtileri
PMDD semptomları hem fiziksel hem de ruhsal boyutta kendini göstermektedir. Bu belirtiler, hastanın yaşam kalitesini ciddi oranda düşürebilmektedir.
Fizyolojik Belirtiler
- Vücutta şişkinlik hissi
- Şiddetli baş ağrısı
- Sürekli halsizlik ve düşük enerji
- Belirgin iştah değişimi
Ruhsal Belitiler
- Depresif ruh hali ve mutsuzluk
- İrritabilite (çabuk sinirlenme)
- Yoğun gerginlik ve duygusal karmaşa
Belirti Sıklığı ve Yaygınlık Oranları
Epidemiyolojik çalışmalar, premenstrüel disforik bozukluğun görülme sıklığının kadınlar arasında %2 ile %10 arasında değiştiğini göstermektedir. Belirtilerin görülme oranları ise şu şekildedir:
| Belirti Türü | Görülme Sıklığı (%) |
|---|---|
| Umutsuzluk, depresif duygu durum, kendini suçlama | %90 |
| Duygu değişikliği | %89 |
| Öfke | %81 |
| Kolay yorulma ve fiziksel yakınmalar | %78 |
| Anksiyete (Kaygı) | %67 |
| İlgi kaybı | %63 |
PMDD Nedenleri ve Risk Faktörleri
PMDD'nin etyolojisinde hormonal değişimler, genetik faktörler ve psikososyal olaylar karmaşık bir rol oynar. Özellikle nörotransmitter dengesizlikleri hastalığın temelinde yer alır:
- Serotonin: Hastalığın ortaya çıkmasında en etkili nörotransmitterdir. PMDD hastalarında kan serotonin düzeyleri ve serotonerjik aktivite azalmaktadır.
- GABA: Bu hastalarda GABA düzeyinin düşmesi, doğrudan anksiyete ve depresyon belirtilerini tetiklemektedir.
Risk faktörleri arasında ise geçmişteki depresyon ve anksiyete öyküsü, yüksek stres düzeyi, travmatik yaşam olayları ve ailede premenstrüel sendrom geçmişinin bulunması yer almaktadır. Ayrıca ilişki sorunları ve olumsuz yaşam olayları gibi psikososyal faktörler de belirtilerin şiddetini artırabilmektedir.
Tedavi Yöntemleri
Premenstrüel disforik bozukluk tedavisinde vakanın şiddetine göre multidisipliner bir yaklaşım izlenir. Tedavi seçenekleri şunları içerir:
- Hafif Vakalar: Yaşam tarzı düzenlemeleri, stres yönetimi ve psikoeğitim genellikle yeterli olmaktadır.
- Şiddetli Vakalar: Farmakolojik tedaviler (özellikle serotonin ve GABA üzerinde etkili ilaçlar) ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) birlikte uygulanmalıdır.
Tedavi sürecinde temel amaç, hormonal dalgalanmaların yarattığı duygusal ve fiziksel etkileri minimize ederek hastanın işlevselliğini geri kazandırmaktır.
Uzman Klinik Psikolog Damla KANKAYA SÜNTEROĞLU
Yazan: Psikolog Ezgi ŞAHİN
