YASIN 5 EVRESİ

Yas Süreci ve Kübler-Ross Teorisinin Temelleri

İsviçreli psikiyatrist Elisabeth Kübler-Ross tarafından 1969 yılında yayımlanan “Ölüm ve Ölmek Üzerine” adlı eser, modern psikolojide yas sürecini anlamak için temel bir rehber kabul edilir. Bu teoriye göre bireyler, ağır bir kayıp sonrası belirli psikolojik aşamalardan geçerler. Bu süreç; inkar, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul olmak üzere beş ana evreden oluşmaktadır.

1. Evre: İnkar (Denial)

Beklenmedik bir kayıp, ölüm veya ciddi bir hastalık haberiyle karşılaşıldığında kişi genellikle bir şok evresine girer. Bu aşama, bireyin içinde bulunduğu durumu reddetmesi ve gerçekliği yok sayması üzerine kuruludur. Kişi, yaşadığı acıyı kabul etmekten kaçınarak kendine şu cümleleri kurabilir:

• "Bu benim başıma gelemez."
• "Hayır, ben böyle bir şey yaşamadım."
• "Gerçekten ölmüş olamaz."

Bu evrede birey, savunma mekanizması olarak "her şey yolunda" düşüncesine tutunma eğilimi gösterir.

2. Evre: Öfke (Anger)

İnkar aşamasının etkisi azaldığında, yerini yaşanan kaybın yarattığı büyük bir hayal kırıklığı ve öfke duygusuna bırakır. Birey, yaşadığı deneyimi artık görmeye başlar ve "Bu neden benim başıma geldi?" veya "Niye ben?" gibi sorularla tepkisini dile getirir. Bu aşamada hissedilen öfke, yas sürecinin doğal ve sağlıklı bir parçasıdır; kişinin durumla başa çıkmasına yardımcı olan bir enerji boşalımı sağlar.

3. Evre: Pazarlık (Bargaining)

Öfke evresinden sonra kişi bir miktar sakinleşerek durumu değiştirmek adına kendisiyle, çevresiyle veya inanç dünyasıyla pazarlık yapmaya başlar. Bu aşamada "keşke" ile başlayan cümleler ve çeşitli vaatler ön plandadır. Kişi, kendini yatıştırmak amacıyla şu tarz düşüncelere sığınabilir:

• "Şunu yapsaydım böyle olmazdı."
• "Keşke böyle olsaydı."
• "Yeter ki o ölmesin, ona daha özenli davranacağım."

4. Evre: Depresyon (Depression)

Bu evreye gelindiğinde birey, kaybettiği durumun veya kişinin geri gelmeyeceği gerçeğiyle tamamen yüzleşir. Gerçekliğin ağırlığı altında kişi; derin bir çaresizlik, mutsuzluk ve yoğun bir isteksizlik hissedebilir. Bu dönemde aşağıdaki belirtiler yaygın olarak görülür:

• Kendini aşırı yorgun hissetme ve içe kapanma.
• İş ve özel hayatta aksaklıklar yaşanması.
• Uyku ve iştah sorunlarının baş göstermesi.

Depresyon evresinin yoğunluğu ve süresi kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

5. Evre: Kabullenme (Acceptance)

Yas sürecinin son aşaması olan kabullenme evresinde, birey yaşadığı kaybı artık sindirmeye başlar. Bu, kaybın unutulduğu anlamına gelmez; kişi zaman zaman anıları yad edebilir ve özlem duyabilir. Ancak artık eski yaşam biçimine dönmesi gerektiğini fark eder. Geleceğe yönelik planlar yapmaya ve çevresiyle yeniden sağlıklı iletişim kurmaya başlar. Kişi bu evreyle birlikte daha dışa dönük ve işlevsel bir hale gelerek yas sürecini tamamlar.

Yas Evreleri Özet Tablosu