Sosyal fobi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Sosyal Fobi (Sosyal Anksiyete Bozukluğu) Nedir?
Sosyal fobi, güncel adıyla sosyal anksiyete bozukluğu, bireyin başkaları tarafından yargılanabileceği kaygısını taşıdığı toplumsal ortamlarda mahcup ya da rezil olacağı konusunda güçlü ve inatçı bir korku yaşamasıdır. Bu kaygı bozukluğuna sahip kişiler, hissettikleri korkunun aslında anlamsız olduğunun bilincindedirler. Ancak teşhis konulabilmesi için bu belirtilerin 6 aydan uzun sürmesi gerekmektedir.
Sosyal fobi, bireyin günlük rutinlerini, toplumsal faaliyetlerini, karşı cinsle olan ilişkilerini ve akademik ya da iş başarısını ciddi oranda olumsuz etkiler. Kişi, sahip olduğu mevcut yetenek ve birikimlerini bu kaygı sebebiyle ortaya koymakta zorluk yaşar.
Sosyal Fobi Belirtileri ve Fiziksel Reaksiyonlar
Kişiler, başkalarıyla etkileşime girmelerini gerektiren veya bir eylemi başkalarının önünde gerçekleştirmeleri gereken durumlarda yoğun anksiyete belirtileri gösterirler. Bu durumlar gerçekleşmeden önce ise yoğun bir beklenti anksiyetesi yaşayarak, bu ortamlardan olabildiğince kaçınmaya çalışırlar. Sosyal fobisi olan bireylerde en sık görülen fiziksel belirtiler şunlardır:
- Çarpıntı ve terleme
- Titreme (özellikle ellerde ve seste)
- Yüz kızarması
- Baş dönmesi
- Diare (ishal) ve uyuşmalar
Bireyler, başkalarının kendileri hakkında "zayıf" veya "kaygılı" gibi yargılarda bulunacağından endişe ederler. Ellerin veya sesin titrediğinin fark edilmesi korkusu, toplum önünde konuşmayı imkansız hale getirebilir. Ayrıca, başkalarının yanında yemek yemek, yazı yazmak veya ortak tuvaletleri kullanmak (utangaç mesane) bu kişiler için oldukça zorlayıcıdır.
Çocuklarda Sosyal Fobi Belirtileri
Yetişkinlerin aksine, sosyal fobik çocuklar yaşadıkları korkuların mantıksız olduğunun farkına varamazlar. Çocuklarda bu durum; öfke nöbetleri, içe kapanma veya donakalma şeklinde kendini gösterebilir. Bu çocuklar sadece yetişkinlerle değil, akranlarıyla da ilişki kurmakta ve oyunlara katılmakta güçlük çekerler.
Kültürümüzde hareketli çocuklar daha çabuk fark edilirken, sosyal fobik çocuklar ve dikkat eksikliği yaşayan kız çocukları genellikle çok geç yardım almaktadır. Oysa çocuk ne kadar küçükse, müdahale o kadar kolay olmaktadır. Sosyal fobik bir çocuğun en iyi terapisi oyun, en iyi terapistleri ise ebeveynleri ve öğretmenleridir.
Sosyal Fobiyi Tetikleyen Durumlar: Liebowitz Ölçeği
Liebowitz Sosyal Fobi Ölçeği'ne göre bireylerin kaygı duyduğu temel sosyal durumlar aşağıda listelenmiştir:
| Sosyal Etkileşim Durumları | Performans Gerektiren Durumlar |
|---|---|
| Otorite ile konuşma | Dinleyiciler önünde konuşma veya rol yapma |
| Yabancılarla karşılaşma | Başkaları izlerken çalışma veya yazı yazma |
| Partiye veya eğlenceye gitme | Toplum içinde yemek yeme veya bir şeyler içme |
| İlgi odağı olma | Hazırlıksız konuşma yapma veya rapor sunma |
| Romantik ilişki için tanışma | Yetenek veya bilgi testine tabi tutulma |
| Alınan bir malı iade etme | Israrlı bir satıcıya karşı koyma |
Sosyal Fobinin Toplumsal Etkileri ve Yaygınlığı
Sosyal fobik bireylerin ebeveyn tutumları incelendiğinde, genellikle aşırı koruyucu veya reddedici bir yaklaşım sergiledikleri görülür. Sosyal fobisi olan kişiler, baskın karakterlerin aksine başı önde yürür ve göz temasından kaçınırlar. Bu durumun bir sonucu olarak birey genellikle bekar kalabilir veya sahip olduğu potansiyelin altında, düşük statülü işlerde çalışmak zorunda kalabilir.
İstatistiksel verilere göre sosyal fobinin toplumda görülme oranı %3 ile %13 arasındadır. Dünya genelinde; depresyon, alkol ve madde kullanım bozukluklarından sonra en sık rastlanan üçüncü kaygı bozukluğu sosyal fobidir. Ayrıca bu tabloya sıklıkla duygu durum bozuklukları ve bulimia nervoza gibi yeme bozuklukları da eşlik edebilmektedir.
Sosyal Fobi Tedavi Yöntemleri
Sosyal fobi, sadece teselli ile aşılabilecek bir durum değildir; bu nedenle "utanacak ne var" gibi yaklaşımlar çözüm sunmaz. Tedavi süreci mutlaka profesyonel yardım gerektirir. Günümüzde sosyal fobi tedavisinde en etkili yöntemler şunlardır:
- İlaç Tedavisi: Uzman hekim kontrolünde uygulanan farmakolojik destek.
- Psikoterapi: Özellikle Bilişsel Davranışçı Psikoterapi (BDT), sosyal fobinin tedavisinde yüksek başarı oranına sahiptir.
